Các chuyên gia chỉ ra dù Chính phủ đề ra các chính sách thu hút đầu tư nước ngoài tốt, nhưng khâu thực thi không nhất quán sẽ làm nản lòng nhà đầu tư.
Tại Tọa đàm trực tuyến “Định hướng thu hút FDI trong thời gian tới” do Tạp chí Nhà đầu tư phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE) tổ chức ngày 17/10, bà Hương Vũ, Phó tổng giám đốc Công ty Kiểm toán EY Việt Nam, thể hiện sự bất bình đối với cách thực thi pháp luật đối với doanh nghiệp, trong đó có doanh nghiệp nước ngoài.
Là người có hơn 20 năm kinh nghiệm làm việc với các doanh nghiệp FDI, bà Hương Vũ nói rằng chính sách của Chính phủ luôn đổi mới để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, như Nghị quyết 35, Nghị quyết 19… nhưng khâu thực thi lại gây thất vọng cho nhà đầu tư.
“Tôi muốn các vị ‘cởi comp-lê’ đi cùng chúng tôi xuống các doanh nghiệp, để ngồi với họ, trực tiếp xem họ khó khăn, đau đớn như thế nào. Nhiều hôm ngồi lại tôi không thể tưởng tượng tại sao lại có những cảnh như thế xảy ra, bởi vấn đề thực thi của chúng ta quá nhẫn tâm”, bà Hương Vũ nói.
Lấy ví dụ một doanh nghiệp nước ngoài, bà Hương Vũ nói rằng, khi đầu tư vào Việt Nam họ phải trả thuế nhập khẩu. Tuy nhiên, trung tâm phân tích đưa ra mã số khác nhau, dẫn đến thuế suất khác nhau. Gần đây, đoàn kiểm tra đến doanh nghiệp và bác bỏ toàn bộ kết luận hải quan trước đó, đồng thời áp mức thuế suất rất lớn, từ 10% đến 32%. Họ yêu cầu phải nộp theo mức thuế mới này, nếu không sẽ đình hàng tại cảng và không cho kinh doanh.
Để tiếp tục kinh doanh, doanh nghiệp buộc phải nộp thuế và đi kêu cứu cơ quan chức năng. Sau 1-2 năm, Tổng cục Hải quan mới kết luận rằng doanh nghiệp chấp hành đúng. “Vậy lúc đó, ai trả lãi cho lượng thuế trả vượt trong suốt 1-2 năm đó? Và muốn lấy lại số tiền đó cũng không đơn giản”, bà Hương Vũ trăn trở.
“Chính sách tìm mọi cách tháo gỡ, và đâu đó chúng ta vẫn phải cố gắng để phù hợp với thông lệ quốc tế, để thu hút vốn FDI. Thế nhưng, chúng ta cần xem lại khâu thực thi”, bà nói.
Để cơ quan thực thi nâng cao trách nhiệm hơn đối với các quyết định của mình, Phó tổng EY đề xuất lập các đường dây “nóng và thực sự nóng”. Bà cũng cho biết, mặc dù đã có nhiều đường dây nóng được thiết lập, nhưng “chỉ nóng được vài lần, sau đó nguội lạnh và không ai nghe máy”.
Bà Hương Vũ cho biết, các nhà đầu tư nước ngoài đánh giá môi trường đầu tư của Việt Nam là hấp dẫn. Khi nhìn thấy chính sách và tiếp xúc với các cơ quan của Chính phủ, họ có nhiều kỳ vọng, nhưng đi vào thực tế mới thấy có nhiều vấn đề.
Bà chia sẻ rằng, hiện bà đang đồng hành cùng một nhà đầu tư nước ngoài vào Khu công nghệ cao Hòa Lạc nhưng lại gặp vướng mắc từ Nghị định 74/2017/NĐ-CP (Quy định cơ chế, chính sách đặc thù đối với Khu Công nghệ cao Hòa Lạc), bởi chưa có thông tư hướng dẫn về cách tính tổng vốn đầu tư, lộ trình trả vốn vay.
“Với khoản đầu tư 200 triệu USD vào khu công nghệ này thì được hưởng ưu đãi tốt. Tôi cùng nhà đầu tư đến Bộ Kế hoạch và đầu tư và Bộ Tài chính để tìm ra công thức tính tổng số vốn đầu tư, nhưng đến nay chưa có giải đáp”, bà Hương Vũ nói.
“Khi chúng ta đưa ra các chính sách để thu hút nhà đầu tư nước ngoài, thì chúng ta cũng phải đưa ra các tiêu chí đánh giá cụ thể để họ không bị sốc khi các cơ quan chức năng đến kiểm tra”, bà nhấn mạnh.
TS. Võ Trí Thành, Nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương. Ảnh: Quang Sơn/BizLIVE
Theo TS. Võ Trí Thành, Nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, vấn đề thu hút là cách tiếp cận, thay vì đề ra quy định về vốn đầu tư để cho hưởng ưu đãi, Việt Nam nên đề ra quy định về tính lan tỏa.
Một điểm bất cập khác trong thu hút vốn FDI là quy định hồi tố.
Bà Hương Vũ kể rằng: Khi nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam cách đây 15 năm, cơ quan cấp phép, sau khi rà soát các chính sách thu hút, đã ghi rõ ưu đãi đầu tư như thế nào. Tuy nhiên, khi thanh kiểm tra, cơ quan thuế lại cho rằng ưu đãi đưa ra thời đó là tốt hơn so với thực tế lúc bấy giờ.
“Doanh nghiệp ngã ngửa, bởi họ coi giấy phép đầu tư mang tính pháp lý cao nhất trong 15 năm thực hiện. Thế nhưng cơ quan thuế lại thực hiện chính sách hồi tố, bắt trả lãi và thậm chí phạt vì kê khai sai”.
Theo Phó tổng EY Việt Nam, Việt Nam đang áp dụng chính sách hồi tố và lỗi của Chính phủ lại đổ lên đầu doanh nghiệp là không công bằng.
“Do đó, khi định hướng thu hút vốn đầu tư nước ngoài, cần tuyệt đối cam kết tôn trọng những gì Chính phủ đã cam kết với nhà đầu tư”, bà Hương Vũ nhấn mạnh.
Cùng chung quan điểm này, một đại diện Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, cho rằng cần có chế tài mạnh đối với người thực thi pháp luật để tránh những chi phí phát sinh trong quá trình thực thi.
Minh Tuấn