Hội thảo “Cơ hội đầu tư – kinh doanh 2018” do Trung tâm Tin tức VTV24 và BizLIVE tổ chức đang diễn ra tại Trung tâm hội nghị Quốc tế FLC Sầm Sơn, Thanh Hóa.
Phát biểu mở đầu hội thảo, ông Lê Quang Minh – Giám đốc Trung tâm Tin tức VTV24 – Đài Truyền hình Việt Nam cho biết, năm 2017 đã kết thúc lạc quan với nhiều chỉ số bất ngờ, tăng trưởng GDP ở mức 6,81% cao nhất trong nhiều năm trở lại đây, nhiều chỉ tiêu như lạm phát lãi suất tỷ giá, tín dụng, nợ công, bội chi ngân sách đều đạt mục tiêu đề ra. Nhiều người lạc quan cho rằng kinh tế đã bước vào chu kỳ tăng trưởng mới.
Cách đây 6 tháng, lúc đó các chỉ số kinh tế còn thấp, Thủ tướng trao đổi với anh em chúng tôi điều quan trọng nhất đối với nền kinh tế đó là niềm tin. Có niềm tin thì người dân, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn bỏ tiền vào đầu tư các kênh chứng khoán, bất động sản va đầu tư khác, nền kinh tế sẽ tốt lên. Họ sẽ mạnh dạn mua sắm, tiêu dùng.
Đến thời điểm này, chỉ số VN-Index đã vượt mốc 1.000 điểm. Với sự lạc quan đó, thay mặt Ban tổ chức, chúng tôi xin được tuyên bố khai mạc Hội thảo “Cơ hội đầu tư kinh doanh 2018”, do VTV24 và BizLIVE tổ chức. Chúng tôi kỳ vọng với uy tín của 2 cơ quan báo chí, hội thảo sẽ trở thành diễn đàn uy tín về thảo luận chính sách và phân tích diễn biến thị trường.
Ông Nguyễn Mại – Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE): Với tên sự kiện là cơ hội đầu tư kinh doanh 2018, tôi nhớ lại một cuộc hội thảo như vậy trong năm 2017 cũng thời điểm này. Khi đó chúng ta ngồi đây và đánh giá rất thận trọng về tăng trưởng kinh tế, đầu tư nước ngoài, vĩ mô. Khi đó tăng trưởng của chúng ta rất thấp, thảm hoạ môi trường ở miền Trung do Formosa gây ra chưa khắc phục được và nhiều tình hình mới trên thế giới diễn biến phức tạp, như Tổng thống Mỹ Donald Trump ưu tiên chính sách bảo hộ. Nhưng trong suốt năm 2017, chúng ta đã cố gắng và từ tháng 6/2017, tình hình sáng dần. Đến cuối năm đã vượt mục tiêu.
Theo khảo sát của Nhật về doanh nghiệp đầu tư của họ tại Việt Nam, có khoảng 25.000 doanh nghiệp đầu tư nước ngoài đang hoạt động ở Việt Nam, trong đó các doanh nghiệp Nhật Bản chiếm một phần tư số vốn. Dự kiến, 25% số doanh nghiệp mở rộng đầu tư kinh doanh vào năm 2018.
Khảo sát của Trung tâm dự báo kinh tế-xã hội quốc gia thì khoảng 62% doanh nghiệp Việt Nam đánh giá tình hình quý I/2018 khả quan. Con số ấn tượng nữa theo điều tra Trung tâm dự báo kinh tế – xã hội quốc gia tháng 10/2017, số doanh nghiệp Việt Nam có số doanh nghiệp sử dụng máy móc thiết bị sản xuất từ 10 năm gần đây là 62,5%. Trong đó, doanh nghiệp sử dụng máy móc từ năm 2011-2016 là 32%. Đấy là những con số tôi nghĩ giúp chúng ta có bức tranh rộng hơn về những tiến bộ của năm 2017.
Về thị trường chứng khoán, ba phiên vừa rồi tăng hơn 30 điểm lên trên 1.019 điểm. Nhiều người cho rằng đây sẽ là xu thế chủ đạo của quý I và có thể kéo dài cả nửa đầu năm 2018.
Về đầu tư trực tiếp nước ngoài, năm vừa rồi, có ba điểm mới là trong số 35 tỷ USD vốn đăng ký thì có 6 tỷ USD mua bán và sáp nhập. Năm 2016 chỉ có gần 4 tỷ USD, chắc chắn 2018 còn nhiều hơn.
Cái thứ 2 rất quan trọng là trong số 7,5 tỷ USD thì đầu tư vào ngành công nghiệp thì công nghiệp chế tạo có giá trị gia tăng cao. Trong đó các thiết bị điện tử, linh kiện điện tử như máy tính bảng, smartphone cũng đạt giá trị tăng cao.
Mặc dù vậy tôi nghĩ rằng là năm 2018 không chỉ là cơ hội mà còn là thách thức không hề nhỏ. Trong đầu tư nước ngoài thì có các dự án chạy nhiệt điện bằng than chiếm hơn 7 tỷ USD. Nhìn vào đầu năm có rất nhiều chuyện liên quan đến chính trị, khủng bố nên không ai có thể dự báo được diễn biến thị trường nên khi hội nhập sâu rộng vào thế giới cần tăng cường năng lực phản ứng, để đủ sức để đối phó với bất kỳ tình huống nào. Do đó, tôi đồng tình với Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khi cho rằng dù chúng ta cố gắng rất nhiều nhưng GDP trên đầu người gần 2.400 USD vẫn còn chưa cao.
“Dường như chúng ta hơi say sưa vì thắng lợi”
Ông Trần Đình Thiên – Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam: Đánh giá về hiệu ứng 2017 và 2018 như thế nào, chúng ta cần bàn nghiêm túc. Đối với Việt Nam, mọi sự phấn khởi dẫn đến mất bình tĩnh. Các số liệu, nhiều con số chúng ta biết như số liệu tăng trưởng năm qua cao nhất 8-9 năm trở lại, quý III có sự nhảy vọt. Số danh nghiệp năm ngoái cũng ở mức cao kỷ lục, ít nhất 8-10 năm trở lại đây.
Vì thế, chúng ta thấy nhiều báo năm nay dùng từ “kỳ tích 2017”, tôi cho rằng là “loạn”, một hai sự kiện thì được nhưng báo nào cũng gọi kỳ tích của 2017 đến mức dường như chúng ta hơi say sưa vì thắng lợi. Có gì ghê gớm đâu, tất nhiên với nỗ lực, xuất phát điểm thấp như đầu năm, điều ai cũng sửng sốt là kỳ tích nhưng nhiều chuyện còn hấp dẫn hơn, tôi cho rằng ở khía cạnh kinh tế nên đánh giá bình tĩnh hơn.
Nói như vậy không có nghĩa là phủ nhận thành tích năm nay. Nhưng vấn đề đáng quan tâm là chất lượng. Đó là chất lượng của các con số và chất lượng của cơ cấu.
Về chất lượng của tăng trưởng GDP cũng cần bàn lại, chất lượng tăng trưởng xuất khẩu cũng cần bàn lại vì nó có liên quan đến cơ cấu.
Có lẽ quan trọng hơn tăng trưởng 6,81% là các động thái. Có những cái là cưỡng bức thay đổi động thái, có những cái là chúng ta chủ động. Đó là cơ cấu dịch chuyển nhưng do chúng ta hết cái để khai thác.
Bản thân sự thay đổi về mặt chất lượng thể hiện ở mức nào?
Thứ nhất, khái niệm chế biến chế tạo vẫn chủ yếu dừng lại ở gia công chứ chưa phải công nghệ cao.
Thứ hai, Chính phủ đã có nỗ lực thay đổi môi trường kinh doanh, thực sự làm và tạo được niềm tin và có hiệu ứng tích cực thực sự. Thủ tướng cũng khẳng định phải làm ráo riết làm, chứ buông tay một chút là không được. Người ta nói “trên nóng dưới vẫn lạnh” nhưng thật ra đang nóng dần lên.
Thứ ba, khu vực kinh tế tư nhân tự mình khẳng định được mình, chứ không cần phải tuyên ngôn có tính chất văn kiện. Từ lâu nó đã quan trọng rồi nhưng năm nay thể hiện rất nhiều, đặc biệt là vốn tư nhân thay được vốn đầu tư công chậm. Vốn đầu tư công cựu kỳ chậm nhưng năm này đầu tư tư nhân rất tốt. Vai trò tư nhân đã thay được nhiều cái trong nhà nước.
Điển hình như Sungroup làm sân bay Quảng Ninh trong vòng 18 tháng và tháng 6 sẽ khai trương đường bay. Tuy nhiên, nếu Nhà nước làm thì sẽ mất 15-20 năm.
Ví dụ khác, như tại Phú Quốc hay TP. Hồ Chí Minh, hiện nay đóng góp tư nhân mang tính quyết định. Không thể phủ nhận là 2 khu vực nội địa và nước ngoài đã giúp xếp hạng Việt Nam tăng lên. Tôi cho rằng đây là xếp hạng thực chất.
Có mấy điểm về mặt chính sách tới đây sẽ cần đẩy mạnh trong năm 2018:
Quốc hội đã thông qua cơ chế đặc thù cho TP. Hồ Chí Minh, tạo đột phá mạnh trong phân cấp, phân quyền nhưng không dễ dàng khi áp dụng vào thực tế. Cần bàn lại Luật Đặc khu để ban hành trong tháng 5 này, khi đó sẽ có tác động mở cửa, đột phá mạnh nhất.
Cần có các nghị quyết để giải quyết nợ xấu, đẩy mạnh cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước, sở hữu chéo ngân hàng.
Đổi mới về thể chế, cơ chế rất quan trọng, sẽ tạo niềm tin cho năm 2018, mang đến những chỉ tiêu thành tích.
Tuy nhiên, cơ chế tăng trưởng, cơ cấu ngành, vùng còn chưa thay đổi được. Doanh nghiệp trong nước có nền tảng quan trọng bậc nhất nhưng còn yếu, đang cần cải cách. Kinh tế tư nhân tăng nhiều nhưng nhỏ bé, thiếu liên kết. Ngành tài chính ngân hàng, thị trường chứng khoán bùng lên nhưng nền tảng cấu trúc tài chính ngân hàng còn yếu.
Chuyện đó là bình thường nhưng là thách thức lớn cho 2018 chứ không phải dễ dàng. Chúng ta họp quá nhiều, vẫn bàn đặc khu có hội đồng nhân dân không, hay chỉ cần đặc khu thôi, đất cát cho thuê bao nhiêu năm thì thích hợp, 99 năm hay chỉ 55 năm thôi.
Tôi cũng muốn nói, vẫn có vấn đề khi ông sẵn sàng chịu khuyết điểm đột phá để làm. Người ngồi im có khi lại thăng tiến.
Nguồn nhân lực, cấu trúc tương lai nền kinh tế chưa có gì cả.
Một số biểu đồ cho thấy gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp, chi phí logistics cao, 18% của GDP, hơn 20% là theo số liệu khác, trong khi trung bình thế giới chỉ là 11% GDP.
Gánh nặng này không dễ tí nào. Bộ Công Thương, tác giả của 675 thủ tục mới chỉ đề xuất giảm, còn chưa giảm được. Tác động của việc cắt giảm thủ tục trong năm 2018 như thế nào chúng ta còn phải chờ xem.
Một con số điển hình hiện nay là theo thống kê của báo chí, năm 2010, có 70% doanh nghiệp đóng thuế thu nhập, còn tới năm 2015 là 30%.
Dự báo có thể tích cực, con số rất cao nhưng căn cứ theo năm 2017 thì dự báo năm 2018 sẽ rất cao do FDI, đầu tư tư nhân tăng cao. Nhưng kinh nghiệm giải ngân chậm năm 2017 là bài học của Chính phủ.
Lúc đặt ra mục tiêu năm 2017, chúng ta mới chỉ tạo ra cơ sở cho 3 năm sau. Cái quan trọng là mục tiêu tái cơ cấu.
Ông Đặng Huy Đông – Nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Ông Trần Đình Thiên phân vân liệu những con số này có đang ru ngủ, khiến chúng ta đang say sưa trên chiến thắng không? Và các diễn đàn, báo chí cũng đang đặt nhiều câu hỏi về số liệu này có thực không?
Với tư cách cá nhân, bằng nhận thức của mình, tôi khẳng định đây là kết quả phản ánh đúng nỗ lực phấn đấu của tất cả các thành viên tham gia từ lập chính sách đến cộng đồng doanh nghiệp.
Những lần gặp Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê và chứng kiến các chuyên viên thực hiện, tôi khẳng định các công thức này chuẩn xác, không cần hoài nghi, phần còn lại là số liệu đầu vào có chuẩn hay không.
Ví dụ như số liệu ở các bộ ngành địa phương đưa lên có mức chính xác như thế nào, có thể ảnh hưởng phần nào. Nhưng tôi thấy con số địa phương cũng khá sát. Ví dụ như Hà Nội – khu vực đầu tàu có mức tăng trưởng trên 7% là con số khá chính xác.
Nền kinh tế có động lực lớn do bộ máy chính trị từ Đảng, Nhà nước cho đến Chính phủ đều đã và đang thực hiện đúng những cam kết của mình, trong đó cam kết quan trọng là xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạch, minh bạch chống tham nhũng.
Như vậy có thể nói động lực lớn nhất là đến từ niềm tin.
Tất nhiên còn rất nhiều việc phải làm. Một mặt tôi cũng chấp nhận cảnh báo là không nên ru ngủ. Nhưng khi các con số thống kê là xác thực thì ta phải tự tin để tiếp tục. Theo tôi ta nên đặt tiếp vấn đề là nhìn ở góc độ doanh nghiệp thì nên lường trước các rủi ro như thế nào trong hoàn cảnh sắp tới.
Vậy thì các vị cảnh báo rủi ro là gì, nhận định rủi ro là gì để Chính phủ có những biện pháp xử lý kiểm soát rủi ro đó. Chúng tôi cho là cần thiết có cảnh báo.
Năm sau nữa, chúng ta đã đặt ra đúng rồi thì vẫn phải tiếp tục làm mạnh nữa. Không say sưa, không có dừng lại chút nào nữa. Cải thiện là phải liên tục. Hội nhập là phải liên tục.
Phải tiếp tục 3 đột phá, nhận diện cho đúng. Cái nào làm được đến đoạn nào, còn làm tiếp bao nhiêu phần trăm nữa phải rõ ra. Chính phủ kiến tạo cần tiếp tục kiểm soát vấn đề chi phí, kết cấu hạ tầng cần tiếp tục làm tiếp. Không thay đổi gì cả. Cải thiện hạ tầng để thay đổi chi phí logistics.
Nhà nước cũng không cần làm hạ tầng mà ra chính sách thu hút dòng vốn xã hội. Như anh Trần Đình Thiên nói các công ty tư nhân xây dựng họ làm rất nhanh. Trên thế giới xây có nước xây sân bay rất to có 2 năm, giá rất rẻ. Nhà máy điện cũng vậy phải nhanh hơn cứ không thể cứ 5 năm.
Về thể chế ta làm được khung cơ bản, tạm ổn. Về kinh tế thì phải chuyển sang giai đoạn thực thi đi vào cuộc sống. 2018 có mấy điều ngay từ đầu năm Nghị quyết 01 đã khẳng định luôn.
Ông Nguyễn Anh Tuấn – Tổng biên tập BizLIVE: Ông Đông vừa khẳng định lại số liệu đưa ra đủ độ tin cậy, thêm về yếu tố tác động, nêu ra câu chuyện 2018, đặc biệt cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nhắn nhủ cộng đồng doanh nghiệp góp ý cùng Chính phủ.
Vai trò kinh tế tư nhân, khẳng định rõ ràng, tôi không nhắc lại. Về tác động hội nhập với kinh tế 2018, tác động của Các mạng Công nghệ 4.0, TS. Võ Trí Thành có nghiên cứu bài bản, có gì nói về tác động của Cách mạng 4.0 đến 2018 và lời khuyên cho doanh nghiệp?
Ông Võ Trí Thành – Nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương: Về Thành tích của năm 2017, tôi thích câu hỏi động lực nào. Có hai ý, đó là động lực cho tăng trưởng và động lực của Chính phủ.
Về động lực cho tăng trưởng, tôi cho là có bốn ý. Tôi không nói về phía cung, cầu, năng suất mà bốn ý.
Thứ nhất, Việt Nam là kinh tế mở, 2017 kinh tế thế giới chuyển sang tích cực hơn, Việt Nam được lợi hơn.
Thứ hai, kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn phục hồi, tích cực hơn.
Thứ ba, đột biến trong sản xuất, xuất khẩu mà người ta hay đề cập đến Samsung và Formosa.
Thứ tư, nỗ lực cải cách, đặc biệt cải thiện môi trường kinh doanh của Chính phủ được cộng đồng doanh nghiệp cảm nhận, thế giới ghi nhận. Nếu nhìn tăng trưởng 2017 thì 2 cái mang tính xu thế, tích cực của thế giới và giai đoạn phục hồi, quan trọng là cải cách môi trường kinh doanh.
Chính phủ có động lực, ông nào cũng muốn tăng trưởng cao, trong dài hạn có thể bắt kịp các nước đi trước. Đặc biệt Chính phủ Việt Nam mới, thì phải thể hiện mình, nói, làm bằng được và tin là làm được. Đó là động lực của Chính phủ.
Tiếp theo, sâu hơn một chút, đừng lạc quan tếu, đừng cười. Tôi nhấn mạnh, đây là giai đoạn phục hồi rõ hơn, chứ chưa tăng trưởng bền vững và có tính lâu dài, chỉ là phục hồi tốt hơn, thể hiện ở tăng trưởng GDP cả ba năm qua là trên 6%. Nhưng với đà phục hồi ấy, con số tăng trưởng với đất nước như thế này mà con số là 6,8 thì không đáng. Việt Nam đến năm 2035 bằng Malaysia bây giờ thì Việt Nam tăng trưởng 6-6,5%.
Tiếp nữa là hội nhập, phải nói Việt Nam đến năm 2015 đã tạo ra thế trận hay vì có 3 lợi thế: Một là lợi thế của người đi trước so với nhiều nước trên khu vực và thế giới. Hai là thế trận kết hợp giữa mạng sản xuất và xuất khẩu. Ba là vai trò đối tác chiến lược trong các hợp tác quốc tế.
Tuy nhiên, từ 2016 có các tác động phát sinh làm thế trận ấy không còn đẹp, do các vấn đề khách quan, như câu chuyện bất định trong hiệp định TTP, hay câu chuyện ASEAN+6. Trong 2018, chúng ta cần duy trì các lợi thế và không làm giảm thiểu thế trận hiện tại.
Về cuộc Cách mạng khoa học công nghệ 4.0, là cách mạng trí tuệ nhân tạo, với công nghệ mới, người máy… Cuộc cách mạng 4.0 thực sự là cách mạng tái cấu trúc kinh tế, doanh nghiệp, tác động đến các kỹ năng, sản phẩm, ngành nghề. Trong đó, Uber là 1 platform để chúng ta xây dựng. Và cuối cùng mạng quản trị là một tác động đến tái cấu trúc doanh nghiệp. Ưu tiên như thế nào, bóc ngắn cắn dài ra sao… là trò chơi chúng ta cần thực hiện.
Ông Đặng Huy Đông: Cá nhân tôi nhận định rằng đây là thời điểm chúng ta phải đủ bản lĩnh để đưa nền kinh tế tăng tốc. Những nền kinh tế như Nhật Bản, Đài Loan có những giai đoạn tăng trưởng đạt từ 8-9%. Và Việt Nam có nhiều yếu tố thuận lợi để chúng ta có thể duy trì tốc độ tương tự từ 8-9% trong 10 năm.
Ông Nguyễn Anh Tuấn: Kết quả tăng trưởng 6,8% là đáng khích lệ nhưng không nên tự ru ngủ. Ta đang có cơ hội để tăng trưởng cao hơn nhưng nếu dừng lại thì nguy cơ tụt hậu vẫn hiện diện.
Như ông Võ Trí Thành đã chỉ ra, nền kinh tế đang trong giai đoạn phục hồi và không đảm bảo tăng trưởng quá mức như dự báo. Câu hỏi đặt ra là: tăng trưởng cao như vậy nhưng năng suất lao động vì sao vẫn thấp nhất trong khu vực? Đây là nghịch lý về tăng trưởng.
Ông Võ Trí Thành: Câu chuyện cuối cùng vẫn là năng suất lao động, còn niềm tin về cái gọi là TFI chỉ vừa phải. Năng suất lao động của Việt Nam năm nay tăng chỉ ở mức vừa phải.
Nhưng đằng sau câu chuyện tăng năng suất lao động là sự dịch chuyển nội ngành hay ngoài ngành. Hiện nay tăng trưởng của nông nghiệp là cao nhất. Lĩnh vực tăng trưởng năng suất cực thấp là dịch vụ. Những shop nhỏ nhỏ tăng năng suất lao động rất thấp, nhưng không phải lĩnh vực nào năng suất của Việt Nam cũng là thấp nhất. Một số ngành năng suất của Việt Nam ở mức trung bình của ASEAN, còn một số ngành có thể còn thấp hơn cả Lào.
Ông Đoàn Duy Khương – Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI): Thương mại là động lực phát triển kinh tế. Hiện nay như các vị cũng biết có nhiều sự thay đổi nên nhiều bài toán đầu tư của chúng ta có thể không thành công.
Việt Nam cũng đang thay đổi. Chắc chắn Chính phủ kiến tạo trong thời gian tới sẽ hướng tới xác lập ưu tiên phát triển kinh tế, tham gia các chương trình phát triển hiện nay. Một câu hỏi đặt ra là VCCI chúng tôi làm gì để hỗ trợ doanh nghiệp. Chúng tôi hướng đến một môi trường kinh doanh thuận lợi.
Tại sao Việt Nam lại có năng suất thấp? Nguyên nhân là quản trị kinh doanh và công nghệ. Về tiêu dùng, khách hàng Việt Nam hướng đến tiêu dùng thông minh. Với các chính sách của chính phủ kiến tạo, sẽ có những chính sách tập trung, để phát triển doanh nghiệp.
PHIÊN 2 – TỌA ĐÀM KÊNH ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH
Nhà báo Vũ Minh Hường – Phó Giám Trung tâm tin tức VTV24 – Đài truyền hình Việt Nam: Về hành lang pháp lý năm qua ngân hàng đã thông qua 2 hành lang pháp lý quan trọng về giải quyết nợ xấu, luật tín dụng. Với khía cạnh nhà báo theo dõi các hoạt động của ngân hàng tôi nhận thấy ngân hàng đã có được nhiều thành công với lợi nhuận hết sức ấn tượng.
Xin mời ông Lê Xuân Nghĩa, một chuyên gia có kinh nghiệm về quản lý doanh nghiệp, đặc biệt là lĩnh vực ngân hàng, có nhận xét về vấn đề này.
Ông Lê Xuân Nghĩa – Chuyên gia tài chính ngân hàng: Năm 2017, về khu vực tài chính bao gồm cả ngân hàng, đã có những thành công trong chính sách tiền tệ. Thành công ở đây không phải là đưa ra chính sách tốt mà hành động thực thi chính sách tốt. Chính sách của Việt Nam tốt nhưng hành động lại không mấy khi tốt. Tuy nhiên, năm 2017 chúng ta đã kiên định với mục tiêu dài hạn, không để cho mục tiêu ngắn hạn và thành tích chính trị phá bỏ mục tiêu dài hạn. Các tổ chức quốc tế đánh giá cao điều này.
Về tỷ giá hối đoái, lãi suất ngân hàng, trong năm qua ngân hàng chưa có điều kiện giảm nhiều nên khá kiên định với mục tiêu dài hạn đề ra.
BizLIVE