Trả lời chất vấn đại biểu Trương Thị Bích Hạnh, Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao Nguyễn Hòa Bình cho biết, từ ngày 1/1/2018, các hành vi vi phạm đến nợ bảo hiểm bắt buộc thì coi là tội phạm.
Sáng 18/11, Quốc hội tiến hành chất vấn nhóm vấn đề thứ 4 đối với Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao Nguyễn Hòa Bình.
Mở đầu phiên chất vấn Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân cho biết, có 54 đại biểu Quốc hội đã đăng ký chất vấn Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao Nguyễn Hòa Bình.
Đại biểu Trương Thị Bích Hạnh (Bình Dương) cho biết hiện nay, số doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội kéo dài làm cho người lao động và cán bộ công đoàn rất bức xúc.
Theo bà Hạnh, Luật Công đoàn, Bộ luật Lao động, Luật Bảo hiểm xã hội, Bộ luật Tố tụng Dân sự quy định tổ chức công đoàn có quyền đại diện cho tập thể người lao động khởi kiện tại Tòa án khi quyền và lơi ích chính đáng của người lao động không bảo đảm.
“Tuy nhiên, vừa qua các đơn khởi kiện của tổ chức công đoàn đều bị toà án trả lại. Nguyên nhân là gì và đâu là giải pháp để tổ chức công đoàn có thể thực hiện quyền khởi kiện?”, đại biểu chất vấn Chánh án.
Trả lời vấn đề này, Chánh án Nguyễn Hòa Bình cho biết hiện còn 102.900 đơn vị nợ bảo hiểm với số tiền 14.700 tỷ đồng. Bảo hiểm Xã hội đã khởi kiện 8.840 vụ, yêu cầu trả 6.000 tỷ đồng. Tòa án các cấp đã xử 3.986 vụ, trả lại 1.400 đơn…
Chánh án cho biết, vướng mắc hiện nay là quy định của luật giao bảo hiểm có quyền kiểm tra, xử phạt, sau khi kiểm tra xử phạt theo trình tự hành chính xong thì Tòa mới giải quyết. Tòa có công văn yêu cầu không thụ lý đơn này nữa vì không đúng với quy định của quy trình tố tụng hiện hành.
Theo một số văn bản, Liên đoàn Lao động có quyền khởi kiện các doanh nghiệp. Thời gian qua, Công đoàn đã khởi kiện 138 vụ. Quá trình xét xử cũng vướng về một số quy định pháp lý. Đó là đại diện công đoàn không được người lao động ủy quyền, nên thông tin ra trước Tòa để bảo vệ phần khởi kiện là không chắc chắn. Mặc dù kiện nhưng lại không bảo vệ được.
Do vậy có “vướng về mặt luật”, vì xem đây là kiện dân sự nên bên nguyên đơn và bị đơn bình đẳng với nhau. Theo nguyên tắc thì việc gì tốt ở đôi bên thì có quyền thỏa thuận. Trong trường hợp này thì công đoàn khởi kiện nhưng công đoàn lại không có quyền thỏa thuận về đóng bảo hiểm. Do đó, vụ án cũng không giải quyết được, Chánh án cho biết.
Vậy đâu là giải pháp tháo gỡ? Theo Chánh án, đây là thực tế “nóng”, muốn hay không thì cũng phải giải quyết, bởi nếu để nợ đọng bảo hiểm thì không bảo đảm quyền lợi của người lao động khi nghỉ hưu hay đi khám bệnh,
Chánh án cũng cho biết, Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự, theo đó, sau ngày 1/1/2018, các hành vi vi phạm đến nợ bảo hiểm bắt buộc thì coi là tội phạm. “Nếu vụ án hình sự xảy ra, cơ quan điều tra vào cuộc, viện kiểm sát truy tố thì trách nhiệm của Tòa án các cấp phải thụ lý”, Chánh án nói.
“Chúng tôi đã quán triệt đến toàn hệ thống tòa án để chuẩn bị thực thi Bộ luật Hình sự và Tố tụng hình sự”, ông Nguyễn Hòa Bình khẳng định.
Riêng trách nhiệm của Hội đồng thẩm phán Toà án Nhân dân Tối cao, Chánh án cho biết sẽ có nghị quyết để hướng dẫn xử lý, xét xử các vụ án hình sự liên quan đến bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Đồng tình với nguyên nhân dẫn đến vướng mắc Công đoàn gặp phải trong thực hiện quyền khởi kiện mà Chánh án đã nêu là do quy định của pháp luật và từ phía tổ chức Công đoàn, nhưng đại biểu Trương Thị Bích Hạnh “chưa đồng tình” với giải pháp mà Chánh án đưa ra, đó là sắp tới tiến hành xử lý hình sự các doanh nghiệp nợ bảo hiểm.
“Đây là giải pháp có thể thu hồi, giảm bớt các khoản nợ bảo hiểm xã hội, nhưng không phải giải pháp để thực hiện quyền khởi kiện của Công đoàn”, đại biểu Trương Thị Bích Hạnh nói.
Hiện nay, có đến 4 luật quy định quyền tổ chức công đoàn được đại diện cho tập thể người lao động khởi kiện khi quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của người lao động bị xâm phạm. Quyền của tổ chức công đoàn cũng chính là trách nhiệm của Công đoàn đối với người lao động.
“Nếu pháp luật quy định như thế, nhưng thực tế không thực hiện được thì pháp luật chỉ nằm trên giấy”, đại biểu Trương Thị Bích Hạnh thẳng thắn.
Cho biết, điều này gây bức xúc cho cử tri là người lao động trong thời gian vừa qua, đại biểu Trương Thị Bích Hạnh đề nghị “Quốc hội tiến hành nghiên cứu, rà soát tháo gỡ vướng mắc này từ quy định của pháp luật”.
Cùng quan điểm, đại biểu Lưu Bình Nhưỡng nói rằng, “nếu nói như Chánh án thì dường như chúng ta đang áp dụng sai Hiến pháp”. Bởi lẽ, tại Điều 10 Hiến pháp và Điều 1, Luật Công đoàn 2013 đã quy định, Công đoàn đại diện cho người lao động.
“Bây giờ chúng ta lại giải thích Công đoàn phải nhận giấy ủy quyền có đóng dấu và có chữ ký, công chứng – đây là quyết định có tính vi hiến”, đại biểu Lưu Bình Nhưỡng nói, “Hiến pháp là to nhất, không thể có quy định khác vượt Hiến pháp và không thể áp dụng quy định khác, đặt ra quy định khác được”.
Với hành vi chiếm đoạt bảo hiểm của người lao động, đại biểu cho rằng đây là hành vi vi phạm pháp luật và phải được xét xử, chứ không phải là đi khởi kiện.
“Có thể xử lý mặt hành chính, sai áp tài sản của doanh nghiệp, nhưng không phải buộc Công đoàn hay tổ chức nào, hay người lao động đứng ra khởi kiện trước Tòa án. Hàng trăm người nghìn lao động tại sao lại bắt phải ra Tòa án, và Tòa án làm sao giải quyết hàng trăm vụ án được”, đại biểu Lưu Bình Nhưỡng nói.
N.Mạnh