(TBTCVN) – Luật Quản lý, sử dụng tài sản công (TSC) chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2018. Với các quy định chặt chẽ, minh bạch, luật đang được kỳ vọng là liều thuốc mạnh chữa dứt điểm căn bệnh trầm kha vốn tồn tại từ nhiều năm nay – bệnh “tư túi” của công.
Minh bạch, hiệu quả, hạn chế “tư túi”
Ông Nguyễn Tân Thịnh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý công sản, Bộ Tài chính cho biết, bên cạnh việc siết chặt để quản lý TSC tiết kiệm, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí, tham nhũng, một mục tiêu quan trọng khác là phát huy nguồn lực này. Đó là việc xây dựng cơ chế khai thác hợp lý, gắn với việc huy động các nguồn lực của xã hội, hỗ trợ Nhà nước đầu tư phát triển, đóng góp có hiệu quả vào phát triển kinh tế – xã hội.
Từ lúc Luật Quản lý, sử dụng TSC chưa ra đời, dư luận đã đặt câu hỏi: “Liệu những quy định về khai thác nguồn lực tài sản trong luật có nhằm hợp thức hóa việc cơ quan nhà nước mang tài sản ra cho thuê, cho mượn, mang đi liên doanh, liên kết không đúng quy định?”.
Để trả lời cho câu hỏi này, ông Thịnh cho biết, điểm mới được cho là bước “đột phá” tại Luật Quản lý, sử dụng TSC là tất cả các đơn vị sự nghiệp công lập khi đáp ứng đầy đủ các quy định đều được sử dụng TSC vào mục đích sản xuất, kinh doanh, liên doanh, liên kết. Tuy nhiên, các quy định được đưa ra khá chặt chẽ. Nếu như trước đây chỉ có 4 điều kiện thì nay, đơn vị sử dụng TSC phải có đủ 8 điều kiện mới được sử dụng tài sản vào các mục đích kinh doanh; trong đó có những điều kiện ràng buộc rất chặt để các đơn vị không thể sử dụng TSC sai mục đích. Chẳng hạn các đơn vị sự nghiệp công lập như y tế, giáo dục được thực hiện hoạt động có tính chất kinh doanh nhưng chỉ trong lĩnh vực y tế, giáo dục. Các lĩnh vực khác cũng tương tự như vậy.
Hoặc đối với một số TS mà không sử dụng hết công suất như hội trường, phòng họp, cơ quan nhà nước được phép cho các cơ quan, đơn vị khác sử dụng chung, nhưng đối tượng sử dụng chung cũng chỉ giới hạn là các đơn vị nhà nước, tuyệt đối không được cho doanh nghiệp hoặc cá nhân sử dụng chung TSC.
Quy định mới này theo Bộ Tài chính là để không làm mất đi sự uy nghiêm của một cơ quan nhà nước và TSC vẫn được sử dụng hết công suất, không để lãng phí. Quy định này cũng được cho là đã “mở” hơn đối với các cơ quan nhà nước, vì hiện nay, khi đầu tư một trụ sở làm việc hoặc trang bị TS theo yêu cầu, nhiệm vụ vẫn phải có hội trường, phòng họp. Vậy thay vì để không, các cơ quan này có thể cho các cơ quan khác sử dụng chung.
Như vậy, theo ông Thịnh, có thể khẳng định lo ngại luật “hợp thức hóa” những hành vi không đúng là không có cơ sở. Nhìn rộng hơn, việc cho phép các đơn vị trước đây “lén lút” nay được đàng hoàng cho thuê trụ sở để kinh doanh, dĩ nhiên phải đáp ứng đủ các điều kiện, sẽ góp phần minh bạch các khoản thu từ các hoạt động này, tránh việc cá nhân “tư túi” từ TSC.
Hết thời “xây mới, giữ cũ”
Vấn đề các cơ quan nhà nước vẫn giữ trụ sở cũ ở các khu đất “vàng” sau khi đã được đầu tư, xây dựng trụ sở mới vẫn đang là đề tài “nóng”. Tuy nhiên, theo ông Thịnh, căn cứ quy định của luật mới, theo một số văn bản quy phạm pháp luật đang được Bộ Tài chính trình Chính phủ, tình trạng trên sẽ kết thúc từ 1/1/2018.
Ông Thịnh cho biết: Các trường hợp cơ quan, đơn vị được đầu tư xây trụ sở mới (xây ở đâu, xây bao giờ, chuyển đến trụ sở mới bao giờ), các đơn vị được giao nhiệm vụ quản lý nhà nước về TSC ở trung ương và địa phương, Bộ Tài chính về cơ bản đều nắm rõ nhưng không có chức năng, nhiệm vụ thu hồi trụ sở cũ. Việc bố trí quỹ đất xây dựng trụ sở mới, thu hồi trụ sở cũ thuộc trách nhiệm của chính quyền địa phương, đây là một khúc mắc cần được giải quyết.
Tại Luật Quản lý, sử dụng TSC có bổ sung quy định trụ sở làm việc sẽ bị thu hồi nếu không sử dụng liên tục quá 12 tháng; được Nhà nước giao trụ sở mới hoặc đầu tư xây dựng trụ sở khác để thay thế bên cạnh việc sử dụng không đúng đối tượng, vượt tiêu chuẩn, định mức; sử dụng sai mục đích, cho mượn; chuyển nhượng, bán, tặng cho, góp vốn,… Và các cơ quan nhà nước được giao quản lý, sử dụng tự nguyện trả lại tài sản cho Nhà nước.
Tuy nhiên, để tránh việc “tự nguyện” như hiện nay và cũng để chi tiết hóa nội dung này, Bộ Tài chính đã soạn thảo, xin ý kiến các cơ quan liên quan, tiếp thu và trình Chính phủ nghị định chung quy định chi tiết và hướng dẫn luật này nói chung và có một bản dự thảo nghị định riêng về tiêu chuẩn, định mức sử dụng cũng như việc thu hồi trụ sở làm việc.
Trong nghị định chung, Bộ Tài chính đề xuất, trước khi quyết định giao, thu hồi đất thuộc trụ sở làm việc, cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao, thu hồi đất phải có văn bản gửi Bộ Tài chính (trụ sở của cơ quan trung ương), sở tài chính (trụ sở thuộc địa phương) để lấy ý kiến. Nội dung văn bản lấy ý kiến phải xác định rõ lý do; diện tích dự kiến; sự phù hợp của phương án với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; chức năng, nhiệm vụ và biên chế được duyệt của cơ quan nhà nước dự kiến giao, thu hồi đất; phương án bố trí quỹ đất để di dời,…
Nói cách khác, trước đây, việc giao đất, thu hồi đất độc lập với việc quản lý, sử dụng TSC nên cơ quan, đơn vị xây dựng trụ sở mới, cơ quan quản lý TSC không biết được trụ sở mới có đáp ứng yêu cầu, tiêu chuẩn, định mức không và cũng không biết được trụ sở cũ sau khi di dời được sử dụng để làm gì. Nhưng khi nghị định chung được ban hành, Bộ Tài chính, các sở tài chính được tham gia và có ý kiến ngay từ giai đoạn đầu của việc xây trụ sở mới để nắm bắt lý do và nguyên nhân xây trụ sở mới. Cơ quan tài chính cũng căn cứ vào đó theo dõi, giám sát quá trình xây dựng trụ sở mới và bàn giao lại trụ sở cũ, nên không còn chuyện đã có trụ sở mới lại không chịu trả trụ sở cũ như hiện nay.
Hơn thế nữa, lý do được nhiều cơ quan, đơn vị có trụ sở mới đưa ra để giữ trụ sở cũ là “trụ sở mới không đảm bảo diện tích làm việc” cũng sẽ bị vô hiệu hóa kể từ ngày 1/1/2018, khi luật và các văn bản hướng dẫn có hiệu lực, vì khi đó cơ quan tài chính đã tham gia ngay từ khâu xây dựng dự án. Nếu diện tích xây dựng mới không bảo đảm, cơ quan tài chính sẽ không đồng ý phương án giao đất, thu hồi đất. Nếu trụ sở mới đáp ứng yêu cầu, cơ quan tài chính sẽ có ý kiến về việc sắp xếp trụ sở cũ thế nào, như: Thu hồi; điều chuyển cho đơn vị, cơ quan, tổ chức khác đang thiếu diện tích làm việc; đấu giá quyền sử dụng đất,… phù hợp với quy hoạch.
Vân Hà