Đây là lần đầu tiên các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam phải đối mặt với vấn đề nan giải chưa từng có tiền lệ. Họ đang loay hoay tìm phương pháp thanh toán thay thế khả dĩ với thị trường Nga.
Đây là lần đầu tiên các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam phải đối mặt với vấn đề nan giải chưa từng có tiền lệ. Họ đang loay hoay tìm phương pháp thanh toán thay thế khả dĩ với thị trường Nga.
Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, tháng 01/2022, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 872,5 triệu USD, giảm 3,1% so với tháng 12/2021; tuy nhiên, xuất khẩu thủy sản tăng mạnh ở các thị trường lớn so với tháng 01/2021 và tháng 1/2020.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam.
Trong tháng 01/2022, xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ đạt 199,8 triệu USD, tăng 81,9% so với tháng 01/2021.
Xét về thị trường đơn lẻ thì Nhật Bản là thị trường xuất khẩu lớn thứ 2, đạt 133,9 triệu USD, tăng 19,2% so với tháng 01/2021.
Vấn đề nan giải chưa từng có tiền lệ
Thị trường Nga đứng chỉ đứng thứ 38 trong tổng số 117 thị trường nhập khẩu thủy sản Việt Nam và có khoảng 50 doanh nghiệp đang xuất khẩu vào thị trường này.
Năm 2021, xuất khẩu thủy sản sang thị trường Nga đạt khoảng 164 triệu USD. Tháng 01/2022 xuất khẩu thủy sản sang Nga đạt 17,064 triệu USD, tăng 29,2% so với cùng kỳ năm 2021, chiếm tỷ trọng 2,0%.
Ông Trương Đình Hòe – Tổng thư ký VASEP cho biết, việc Nga bị hạn chế tiếp cận hệ thống thanh toán toàn cầu SWIFT chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến tâm lý các doanh nghiệp thủy sản đang giao thương với thị trường này, do việc chuyển và rút tiền giữa họ và đối tác phía Nga gặp khó khăn. Thay vì các giao dịch tiền thể hiện dưới dạng tin nhắn SWIFT, sử dụng các thẻ thanh toán quốc tế, các doanh nghiệp phải thanh toán bằng một khối lượng tiền mặt lớn và loại tiền gì còn tuỳ thuộc vào thoả thuận giữa hai bên.
“Đây là lần đầu tiên các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản sang Nga phải đối mặt với vấn đề nan giải chưa từng có tiền lệ, và giờ họ đang cố gắng tìm giải pháp thanh toán thay thế khả dĩ. Có một thực tế là thị trường Nga có nhu cầu nhập khẩu thủy sản và chúng ta có thể cung ứng được”, ông Hòe cho biết.
Thứ hai, dựa trên quy mô và đặc thù của từng doanh nghiệp họ sẽ bàn bạc với đối tác Nga chọn phương thức thanh toán có thể chấp nhận được, và trong điều kiện thị trường mở như hiện nay có thể họ sẽ tìm kiếm được giải pháp. Tuy nhiên, doanh nghiệp hai bên cần có thời gian để xác lập kênh thanh toán thay thế hoặc tìm phương thức thanh toán nào đó phù hợp. Ví dụ như thanh toán TT, trả tiền mặt, vàng…
Song, chủ yếu vẫn tuỳ thuộc đối tác Nga, nếu họ tính đến phương án thanh toán giữa hai ngân hàng Việt Nam và Nga, có thể doanh nghiệp Nga sẽ nhờ đến những chi nhánh ngân hàng Việt Nam tại Nga. Nhưng do bị hạn chế tiếp cận hệ thống SWIFT nên chỉ có ngân hàng hai nước làm việc với nhau thì phải thanh toán bằng đồng tiền gì?
Cũng theo Tổng thư ký VASEP, trong trường hợp phía Nga yêu cầu thanh toán bằng đồng Rúp sẽ phát sinh hai vấn đề:
Thứ nhất, ngân hàng Việt Nam có chấp nhận? Nếu chấp nhận tỷ lệ quy đổi ra VND như thế nào? Nếu tỷ lệ quy đổi gây thua thiệt lớn chắc chắn doanh nghiệp thủy sản sẽ không đồng ý.
Thứ hai, thanh toán bằng đồng Rúp có hai điều rất khó cho doanh nghiệp Việt Nam. Một là đồng Rúp đang rất bấp bênh và hai là chỉ được xài ở Nga.
Với những băn khoăn trên, ông Hòe cho rằng, trước tình hình này vai trò của ngân hàng hai nước rất là quan trọng, đặc biệt là những ngân hàng Việt Nam có chi nhánh tại Nga.
Rà soát các tình huống…
Vẫn theo Tổng thư ký VASEP, khi Nga bị hạn chế tiếp cận hệ thống SWIFT có 3 trường hợp xảy ra cho doanh nghiệp thủy sản làm ăn ở thị trường này.
Thứ nhất, có những lô hàng đã đến Nga và có thể đang thanh toán thông qua hệ thống L/C nhưng giờ hệ thống đã tắt. Đây là rủi ro bất khả kháng, nhưng do quy mô của doanh nghiệp Việt Nam và do tập quán thương mại giữa hai bên nên tình trạng này cũng ít xảy, thậm chí nếu có thanh toán L/C cũng phải thông qua một quốc gia khác.
Ví dụ, để bán hàng vào hệ thống của Nga một doanh nghiệp ở một nước nào đó thuộc châu Âu có kênh bán hàng tại Nga mua hàng từ Việt Nam và chế biến và bán qua Nga.
Trong trường hợp này việc thanh toán không đến nỗi quá bi đát. Còn trường hợp đối tác Nga mở L/C nhưng mở ở đâu? Do vậy, khi làm thủ tục thanh toán chắc chắn các doanh nghiệp sẽ phải liên lạc với các ngân hàng để tìm một giải pháp cho các hoạt động liên quan đến việc đòi tiền các lô hàng đã đến Nga.
Thứ hai, những tàu chở container thủy sản đang lênh đênh trên biển chưa cập bến nước Nga, nếu doanh nghiệp cảm thấy có nhiều rủi ro mất hàng họ sẽ yêu cầu đưa hàng về để bảo toàn lực lượng.
Tuy nhiên, cũng có những lô hàng đã được thanh toán trước một phần hay đã thanh toán toàn bộ, trong trường hợp này ngân hàng và doanh nghiệp bên sẽ phải tính toán lại.
Trường hợp thứ ba, những lô hàng được sản xuất theo đơn đặt hàng của đối tác thì doanh nghiệp phải chấp nhận và từ từ tìm giải pháp để việc thanh toán được an toàn, bảo đảm không bị mất tiền mới giao hàng.
“Nga không phải là thị trường lớn nhưng là thị trường đang mong đợi, và với tình hình này thì các doanh nghiệp Việt Nam phải điều chỉnh lại chiến lược kinh doanh của đơn vị.
VASEP đang cho rà soát lại cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu sang Nga và đối tác của doanh nghiệp Việt Nam là ai, như thế nào để từ đó phân lập ra. Nhìn chung tập quán giao thương với đối tác Nga lâu nay thì đa số họ đặt cọc tiền trước hoặc là mua bán lâu dài, thậm chí có những loại mặt hàng ký gửi, vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải có những tính toán phù hợp”, Tổng thư ký VASEP cho biết.
Nguyễn Huyền