“Cần một cuộc cách mạng” để giải quyết “nỗi đau“ có tiền mà không tiêu được

Như đã thông tin, ngày 01/6, Quốc hội bắt đầu phiên thảo luận đầu tiên trong hai ngày làm việc tập trung ở hội trường để đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và ngân sách Nhà nước năm 2021 và những tháng đầu năm 2022.

Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu đã bày tỏ sự quan tâm đến tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công nói chung và gói giải ngân thuộc Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội theo Nghị quyết số 43/2022/QH15 của Quốc hội nói riêng.

Nhận định đầu tư công là đòn bẩy cho phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội, các đại biểu đã lên tiếng chỉ ra một số tồn tại, nghịch lý trong công tác này như có vốn nhưng chậm phân bổ, chậm triển khai và kéo theo chậm giải ngân.

CẦN CÓ CHẾ TÀI VỚI TỔ CHỨC, CÁ NHÂN CHẬM GIẢI NGÂN

Theo Đại biểu Nguyễn Tuấn Anh (Đoàn Bình Phước), chậm giải ngân vốn đầu tư công đã trở thành “căn bệnh” nhức nhối không chỉ gây bức xúc mà còn cản trở sự phát triển của đất nước.

Ông Nguyễn Tuấn Anh nhận định nguyên nhân chính dẫn đến việc giải ngân vốn đầu tư công chậm bởi 3 nguyên nhân chính.

Đầu tiên là do bộ, ngành, địa phương cố đưa dự án vào kế hoạch đầu tư công, khi được phân bổ từ Trung ương mới bắt đầu phân bổ cụ thể nên gặp vướng mắc dẫn đến chậm trong phân bổ.

Thứ hai, công tác giải phóng mặt bằng chậm bởi không lường trước những khó khăn sẽ phát sinh

Cuối cùng là do lựa chọn nhà thầu không có đủ năng lực. Đây mới là vấn đề cốt lõi. Việc lựa chọn nhà thầu lâu nay rất nhạy cảm, dễ phát sinh tiêu cực thường được “cài cắm” lợi ích, nhưng xử lý rất khó vì thiếu kiên quyết và các thể chế.

Cũng theo ông Tuấn Anh, hiện nay có nhiều chiêu thức để chủ đầu tư gây khó khăn cho nhà thầu chân chính nhằm tạo điều kiện cho các nhà thầu quen biết.

Đối với quy định trong Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, Quốc hội cần xem xét, sửa hoặc ban hành Nghị quyết để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc điều chuyển vốn đầu tư công năm 2002 của các bộ, ngành, cơ quan trung ương, địa phương chậm triển khai cho các đơn vị, dự án khác có khả năng hoàn thành sớm. Điều này sẽ góp phần phát huy hiệu quả, thúc đẩy phục hồi nhanh và phát triển bền vững kinh tế xã hội.

Đại biểu Đoàn Bình Phước cũng đề nghị Chính phủ cần có giải pháp khơi thông các dòng vốn cho sản xuất kinh doanh, quyết liệt hơn nữa trong giải ngân vốn đầu tư công, nhất là các dự án giao thông trọng điểm, kết nối vùng để tạo động lực cho nền kinh tế phát triển bền vững.

Đáng chú ý, ông nhấn mạnh phải có đủ chế tài đối với tổ chức, cá nhân thực hiện chậm giải ngân vốn đầu tư công để không còn điệp khúc “biết rồi, khổ lắm, nói mãi”.

Đại biểu Nguyễn Tuấn Anh (Đoàn Bình Phước). Ảnh QH

PHÁP LUẬT LIÊN QUAN CÒN NHỮNG “LỖ HỔNG”

Cũng theo đại biểu Nguyễn Tuấn Anh, Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư công cùng hệ thống pháp luật liên quan hiện vẫn còn những “lỗ hổng”, nên dẫn đến việc thực thi pháp luật chưa hiệu quả và nghiêm minh.

Vì vậy, vị đại biểu cho rằng: “Chúng ta cần một cuộc cách mạng trong việc lập các dự án mới, trên tinh thần chủ động thực hiện cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn các khâu xin ý kiến và chờ thông qua mới triển khai lập dự án mời thầu đấu thầu”.

Ông Tuấn Anh dẫn giải, một số dự án thời gian qua thực hiện quy chế quy trình đấu thầu gấp đôi thời gian chỉ định thầu. Ví dụ, dự án cao tốc Bắc-Nam phía Đông. Việc lựa chọn nhà thầu tư vấn thời gian thực hiện quy trình đấu thầu mất 58 ngày, trong khi chỉ định thầu 29 ngày. Lựa chọn nhà thầu xây lắp đấu thầu cần 76 ngày, còn chỉ định thầu là 41 ngày.

Thời gian dài hơn cũng khiến dự toán bị lỗi thời và làm tăng chi phí, tính khả thi không cao khi áp dụng vào thực tế bài học từ dự án cao tốc Bắc Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025.

“Nếu Thủ tướng không quyết liệt với việc chỉ định thầu thì thử hỏi tiến độ phê duyệt 12 dự án thành phần đến bao giờ mới hoàn thành để đưa vào triển khai thi công”, đại biểu Nguyễn Tuấn Anh đặt vấn đề.

Trước thực trạng này, đại biểu Tuấn Anh đề nghị, phải minh bạch trong lựa chọn nhà thầu. Đồng thời kiến nghị, đối với các dự án đầu tư công cần linh hoạt cho phép chỉ định thầu, rút ngắn thời gian, lựa chọn nhà thầu có năng lực, có uy tín theo từng dự án.

NGHỊ QUYẾT 43 ĐANG TRIỂN KHAI RẤT CHẬM

Chung quan điểm về vấn đề này, Đại biểu Phạm Hùng Thắng (Đoàn Hà Nam) cũng nhận định việc giải ngân vốn đầu tư công đang là điểm nghẽn trong phát triển kinh tế xã hội bên cạnh điểm nghẽn về cơ chế chính sách.

Theo ông Thắng, hiện nay nhu cầu vốn cho nền kinh tế khá lớn, nhu cầu phục hồi rất cấp bách, xong việc giải ngân vốn đầu tư công những tháng đầu năm 2022 còn rất thấp. Đây là vấn đề tồn tại bấy lâu nay mà cử tri và doanh nghiệp chưa thực sự yên tâm.

Trong khi đó, Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) đề cập đến vấn đề Nghị quyết 43 của Quốc hội về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội và các chính sách, chủ trương lớn được triển khai rất chậm. Cùng với đó, công tác giải ngân, hỗ trợ cho các đối tượng bị tác động của đại dịch COVID-19 chưa được thực hiện hiệu quả.

Do đó, ông An đề nghị Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương cần quyết liệt hơn trong triển khai các thủ tục hành chính, bỏ những thủ tục rườm rà, nội dung nào đúng thẩm quyền quyết định ngay, tránh tình trạng xin ý kiến lòng vòng giữa các cơ quan, các bộ, ngành và dồn mọi việc lên cho Thủ tướng Chính phủ.

Bên cạnh đó, vị đại biểu cũng đề xuất “tiếp tục phân cấp mạnh hơn nữa, đi đôi với kiểm tra, giám sát, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, tổ chức trong công tác giải ngân và triển khai các chính sách đã được Quốc hội quyết định”.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) trái và Đại biểu Phạm Hùng Thắng (Đoàn Hà Nam). Ảnh QH

Liên quan đến Nghị quyết số 43, trong phần phát biểu, Đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn Điện Biên) cho biết, thực hiện các gói hỗ trợ phục hồi kinh tế – xã hội sau giai đoạn dịch 2022-2023 theo Nghị quyết số 43/2022/QH15 của Quốc hội có quy mô gần 350 nghìn tỷ đồng. Nghị quyết được thảo luận và thông qua khẩn trương, nhưng khi triển khai thì tiến độ rất chậm.

Theo bà Yên, việc giải ngân vốn đầu tư công chậm và không đạt kế hoạch, báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế đã nêu rất rõ, số vốn đầu tư xây dựng cơ bản chưa giải ngân của Trung ương là 71,6 nghìn tỷ đồng, trong đó có 16 nghìn tỷ đồng của các chương trình mục tiêu quốc gia chưa được phân bổ, giải ngân trong năm 2021.

“Giải ngân vốn vay ODA mới chỉ đạt kế hoạch 32,85%, nhiều bộ, ngành đạt dưới 20%. Tình trạng này đã kéo dài nhiều năm, chậm được khắc phục và việc giải ngân chậm nguồn vốn ngoài nước vẫn phát sinh phí quản lý. Điều này làm phát sinh khoản chi ngân sách nhà nước không cần thiết, gây lãng phí, kém hiệu quả”, bà Tạ Thị Yên nói.

Cũng cho ý kiến về vấn đề này, Đại biểu Nguyễn Thị Yến ( Đoàn Bà Rịa – Vũng Tàu) đề cập đến việc phải giải quyết một số vướng mắc phát sinh từ thực tiễn trong lĩnh vực đất đai, đầu tư, đầu tư công…

Theo bà Yến, một số dự án đầu tư công chậm triển khai là do vướng mắc về chuyển đổi đất lúa, đất rừng, đền bù giải phóng mặt bằng cũng như do cơ chế chính sách pháp luật còn bất cập. Trong khi đó, Nghị quyết 43/2022/QH15 của Quốc hội chỉ được áp dụng cho 2 năm là 2022 và năm 2023.