Dự án BOT chưa đảm bảo quyền lựa chọn của người tham gia giao thông

02/09/2018


Đa số các dự án tập trung trong lĩnh vực giao thông đường bộ theo phương thức cải tạo nâng cấp tuyến đường độc đạo hiện hữu, nên chưa bảo đảm quyền lựa chọn của người tham gia giao thông.

Báo cáo gửi lên Thủ tướng Chính phủ mới đây, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho hay, hiện 41 cơ quan báo cáo số liệu về dự án PPP, tuy nhiên nhiều cơ quan có báo cáo nhưng số liệu không đầy đủ, thiếu thông tin về số dự án kiểm tra, đánh giá, số liệu về vốn đầu tư và cơ cấu nguồn vốn.

Trong đó, Bộ Công Thương là cơ quan quản lý nhà nước một số dự án đầu tư theo hình thức BOT nhiệt điện nhưng không có số liệu báo cáo.
Theo số liệu của 41 cơ quan, thì có 363 dự án PPP thực hiện các thủ tục đề xuất dự án, trong đó phần lớn do nhà đầu tư tự đề xuất (231 dự án), 132 dự án do cơ quan nhà nước đề xuất. Năm 2017 có 60 dự án đầu tư theo hình thức PPP thực hiện đầu tư. Trong đó 52 dự án được kiểm tra, 18 dự án được đánh giá.
Tổng vốn đầu tư các dự án PPP theo kế hoạch trong năm là hơn 25,8 nghìn tỷ đồng. Đáng chú ý, có tới hơn 20,4 nghìn tỷ đồng là vốn vay các ngân hàng thương mại, còn lại vốn chủ sở hữu của các nhà đầu tư chỉ là hơn 5,1 nghìn tỷ đồng.
Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho rằng, các dự án là hình thức đầu tư mới, năng lực xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, năng lực triển khai thực hiện dự án đầu tư của các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà đầu tư cũng còn nhiều hạn chế.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho rằng, việc đầu tư theo hình thức PPP vẫn còn nhiều bất cập, đòi hỏi cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện trong thời gian tới cũng như cần tăng cường công tác giám sát của Quốc hội, người dân đối với việc triển khai thực hiện các dự án BOT.

Báo cáo chỉ ra rằng, một số quy định của pháp luật hiện nay chưa thực sự phù hợp với thực tế. Các dự án BOT giao thông hiện nay chủ yếu do các nhà đầu tư trong nước thực hiện, chưa thu hút được đầu tư nước ngoài. Vị trí trạm thu phí, mức thu phí còn nhiều bất cập, thiếu minh bạch.

Trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước về tính hiệu quả của dự án như mức lợi nhuận của nhà đầu tư, thời hạn nhà đầu tư được nhà nước nhượng quyền thu phí của người sử dụng dịch vụ, giá sử dụng công trình/dịch vụ công,… chưa rõ ràng. Năng lực giám sát về cơ chế thu phí còn yếu, thiếu minh bạch trong quá trình quản lý hợp đồng.

Một số dự án BOT huy động nguồn vốn đầu tư từ các nhà đầu tư và các ngân hàng thương mại là các doanh nghiệp nhà nước (hoặc doanh nghiệp cổ phần hóa), chủ yếu là vốn tín dụng ngắn hạn nhưng lại được sử dụng cho vay đầu tư dài hạn nên tiềm ẩn nhiều nguy cơ rủi ro an toàn hệ thống ngân hàng.

Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, việc thu hút nguồn vốn đầu tư còn hạn chế, chủ yếu dựa vào vốn vay ngân hàng. Ngoài ra, chính sách chưa ổn định gây khó khăn trong việc thu hút nhà đầu tư nước ngoài.

Đáng lưu ý, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho rằng, việc lựa chọn, dự án đầu tư, thứ tự đầu tư các dự án chưa hợp lý. Đa số các dự án tập trung trong lĩnh vực giao thông đường bộ theo phương thức cải tạo nâng cấp tuyến đường độc đạo hiện hữu, nên chưa bảo đảm quyền lựa chọn của người tham gia giao thông.

 Hầu hết các dự án đều chỉ định thầu, nhưng nhiều nhà đầu tư nguồn lực hạn chế dẫn đến những vi phạm trong quá trình thực hiện, vận hành và khai thác công trình.

LÂM AN