“Tài sản kếch xù của doanh nghiệp chỉ là phần nổi của tảng băng thôi, nếu bỏ qua những tiêu chí về phát triển bền vững thì phá hủy nó chỉ 5 phút”.
Thị trường chứng khoán trong những năm gần đây đã đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Vậy cần làm thế nào để bảo đảm sự phát triển bền vững?
Bà Trần Anh Đào cho biết: “Theo thống kê, thị trường chứng khoán Việt Nam ban đầu chỉ có 5 doanh nghiệp, giờ cả hai sàn chứng khoán TP. HCM và Hà Nội có hàng trăm doanh nghiệp niêm yết. Vai trò của các công ty niêm yết là cực kỳ quan trọng.
Các công ty niêm yết được xem là lớp doanh nghiệp tiên tiến nhất, đồng thời chịu sự giám sát từ các cơ quan Nhà nước và cộng đồng các nhà đầu tư, các cổ đông của chính công ty… đòi hỏi bức thiết phải xây dựng chiến lược phát triển bền vững”.
Theo bà Đào, chiến lược phát triển bền vững cần cho tất cả các thành tố của thị trường, bao gồm các công ty niêm yết, những nhà đầu tư trên thị trường, những nhà hoạch định chính sách. Hiện nay có một công thức bao gồm các thành tố liên quan đến môi trường, năng lượng, xã hội, quản trị… gồm có các thể chế, cơ chế quản trị để duy trì sự phát triển bền vững, tránh được rủi ro.
Hiện nay, những vấn đề về biến đổi khí hậu, vấn đề về xã hội, bất bình đẳng giới tính, bùng nổ dân số… cũng ảnh hưởng đến doanh nghiệp chúng ta, không gói gọn một doanh nghiệp, một địa hương, mà vượt qua biên giới quốc gia, đặt ra cho tất cả doanh nghiệp và các quốc gia trước cơ hội cũng như nguy cơ.
Phát triển bền vững bao hàm mục tiêu cũng như tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận. Tuy nhiên, không phải đánh đổi tất cả để bảo đảm lợi nhuận, mà phải cân bằng giữa doanh thu và các lợi ích về cộng đồng, nỗ lực chung tay bảo vệ môi trường. Các nguồn lực tự nhiên đang hạn hẹp, phải bảo đảm cho con cái chúng ta có thể sống tiếp tục trên hành tinh này.
Cơ chế quản trị bảo đảm tránh rủi ro cả bên ngoài về bên trong. Chi phí này chính là đầu tư cho tương lai, giảm thiểu tác động tiêu cực lên doanh nghiệp, môi trường, xã hội, đóng góp cho tương lai.
Thị trường chứng khoán được coi thị trường tài chính bậc cao, tính minh bạch chính là điều kiện tiên quyết để các thành tố vận hành theo chuẩn. Các quy định như thông tư 155/2015TT-BTC về hướng dẫn trên TTCK, trong đó có nội dung chính là phải công khai: Quản lý nguồn nguyên liệu, tiêu thụ năng lượng, tiêu thụ nước, tuân thủ pháp luật về môi trường…
Đối với quản trị công ty, phải công khai về hội đồng quản trị, lương thưởng của HĐQT, đặc biệt giao dịch cổ phiếu, cổ đông nội bộ, thực hiện quy định quản trị công ty. UBCKNN đã phối hợp với hai sở giao dịch chứng khoán lập ra sổ tay hướng dẫn báo cáo E&S được dịch bằng tiếng Việt.
Bên cạnh nỗ lực vận động các doanh nghiệp báo cáo, giúp doanh nghiệp hiểu và hành động theo phát triển bền vững, bà Đào hy vọng: “Giải thưởng Báo cáo thường niên và giải Báo cáo phát triển bền vững cũng là một nỗ lực, chúng tôi đang mong chờ thị trường kiểm chứng những lý thuyết chúng tôi đã đưa ra, cập nhật tốt thông lệ quốc tế, để phát triển bền vững hơn. Đây là quá trình lâu dài, cần sự chung tay của các cộng đồng kinh doanh”.
Ông Hoàng Đức Hùng, Phó Tổng giám đốc PwC Việt Nam: CEO có góc nhìn thế nào về lợi nhuận?
Theo khảo sát, 84% CEO cho biết họ phải đáp ứng kỳ vọng của các bên liên quan, 82% CEO cho biết họ coi trọng lợi nhuận đầu tư dài hạn hơn là ngắn hạn, 76% các CEO cho biết thành công trong kinh doanh không chỉ được đo bằng lợi nhuận tài chính, 72% các CEO cho biết họ báo cáo về các vấn để tài chính và phi tài chính, 79% CEO lo ngại rằng việc siết chặt thể chế, chính sách quá mức sẽ đe dọa khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp, 27% các CEO cho biết khách hàng là trọng tâm của doanh nghiệp, 86% cho biết họ đang thay đổi cách đo lường thành công cũng như phạm vi trách nhiệm mà họ tự đặt ra cho mình…
Tại sao các CEO lại phải thay đổi quan điểm như vậy khi nói về lợi nhuận? Ông Hùng cho biết: “Trong tương lai việc dịch chuyển lợi nhuận phải tối đa hóa lợi ích của tất cả các bên, từ chính phủ, đối tác cung ứng, nhà đầu tư, cộng đồng… Sự phát triển của doanh nghiệp phải nằm trong sự phát triển của hệ sinh thái, môi trường, bảo đảm phát triển hài hòa”.
Khi các bên có liên quan thay đổi nhu cầu, doanh nghiệp cũng phải thay đổi để bảo đảm cân bằng. Các mối đe dọa chính đến tăng trưởng kinh doanh là thể chế chính sách. Sản phẩm tốt chưa đủ, mà phải đáp ứng nhiều yêu cầu khác nữa, như đối xử với người lao động thế nào, tác động thế nào đến môi trường xung quanh…
Hội thảo cũng tranh luận sâu về việc sử dụng lao động trẻ em, một vấn đề còn nhiều tranh cãi. Ông Hùng cho biết: “Các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã thay đổi nhận thức về phát triển bền vững. Trong quá trình phát triển từ doanh nghiệp gia đình lên công ty niêm yết, phải có quá trình lột xác rất dài. Nếu doanh nghiệp tiếp tục còn lao động trẻ em các nhà đầu tư sẽ thoái vốn ngay lập tức, vì các nhà đầu tư ở các nước phát triển không muốn hình ảnh của họ bị ảnh hưởng. Nếu chúng ta thương các em, có thể dạy nghề cho các em, nhưng nếu muốn thu hút nguồn lực quốc tế thì nhất định không được sử dụng lao động trẻ em”.
Ông Phạm Nguyên Vinh, Giám đốc phát triển kinh doanh Dragon Capital: “Không đầu tư sòng bài, sản xuất vũ khí, sản xuất thuốc lá”
Chia sẻ góc nhìn của nhà đầu tư về phát triển bền vững, ông Phạm Nguyên Vinh nói: “Tôi rất tán đồng ý kiến của chị Đào và anh Hùng, chúng tôi đều nói chung một thông điệp, chiến lược phát triển bền vững để phát triển doanh nghiệp đến tầm cao hơn, để chủ động thay đổi doanh nghiệp”.
Mỗi doanh nghiệp nên xác định đâu là các đối tác hữu quan của mình, họ muốn gì ở chúng ta? Những năm 1960, kinh tế thế giới phát triển, mục tiêu lợi nhuận của họ chỉ là làm ra lợi nhuận bằng mọi giá, công nghiệp nặng, năng lượng, đô thị hóa phát triển như vũ bão, đó chính là hậu quả của hai thập kỷ qua, rừng nguyên sinh gần như bị xóa sạch, hủy hoại môi trường sống của chúng ta.
Là nhà đầu tư tài chính, 90% vốn đầu tư tại Việt Nam với con số 2 tỷ USD, ông Vinh cho biết: “Các nhà đầu tư tạo sức ép cho chúng tôi phải đầu tư có trách nhiệm, đầu tư cho những dự án sạch. 5 vấn đề lớn của thế giới là khí hậu toàn cầu, ô nhiễm sức khỏe cộng đồng, khủng hoảng nguồn nước, thiếu hụt năng lượng ghê gớm, xói mòn lòng tin… Những cuộc khủng hoảng kinh tế vừa qua đã làm tổn thương niềm tin nghiêm trọng. Đồng bằng sông Cửu Long nhiễm mặn ghê gớm, đâu là trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp?
Sức ép nhận thức của người tiêu dùng, cổ đông, các hiệp hội… buộc doanh nghiệp phải chủ động tương tác, bước ra khỏi biên giới của Việt Nam. Nên xem đó là cơ hội. Phát triển bền vững không chỉ là lợi nhuận, mà liên quan đến con người, đến môi trường, xã hội và quản trị… vào trong chuỗi giá trị. Trước khi chúng ta muốn đánh bóng hình ảnh, phải coi trọng đạo đức kinh doanh trước đã. Truyền thông sẽ theo sát doanh nghiệp từng bước, nếu bạn vi phạm về môi trường, họ sẽ… “xé bạn ra từng mảnh”.
Khuynh hướng phát triển bền vững chắc chắn là tất yếu. Ngân hàng thế giới trước khi cho vay sẽ hỏi các bạn có sử dụng lao động trẻ em không? Có đầu tư hệ thống xử lý chất thải không? Nếu muốn thu hút nguồn vốn của thế giới, cả Việt Nam phải chuẩn bị.
“Chúng tôi cũng có bộ chính sách để quản lý rủi ro, và năm 2016 mất gần 1 năm để thay đổi chính sách phù hợp, thiết lập 7 bước đánh giá, không đầu tư sòng bài, sản xuất vũ khí, sản xuất thuốc lá. Việc xói mòn lòng tin thông qua quản trị như sở hữu chéo trong quản lý ngân hàng, chúng tôi cũng có “đổ máu”, khoản đầu tư thua lỗ buộc mình phải thường xuyên giám sát. Có tập đoàn ban đầu chỉ đầu tư BĐS thôi, sau đó đầu tư khai khoáng, đầu tư sang nước khác… mình phải tiếp tục giám sát họ. Tất cả các quỹ đầu tư sang thị trường châu Á đều gặp phải vấn đề này, và phải thu hẹp đầu tư lại. Nhưng chúng tôi vẫn quyết định đầu tư cho những doanh nghiệp phát triển bền vững, minh bạch, không đầu tư cho những doanh nghiệp phát triển nhanh nhưng đầy rủi ro”, ông Vinh nhấn mạnh.
Do đó, nếu chúng ta muốn ở thế chủ động, phải đặt tiêu chí bền vững lên cao nhất, và phải có người chịu trách nhiệm về việc này trong công ty, thường xuyên cập nhật quyền lợi các bên liên quan. Nếu làm tốt điều này sẽ thu hút được các nguồn vốn lớn, dài hạn vào công ty mình. “Tài sản kếch xù của doanh nghiệp chỉ là phần nổi của tảng băng thôi, nếu bỏ qua những tiêu chí về phát triển bền vững thì phá hủy nó chỉ 5 phút. Vedan sau khi xả thải ra sông Thị Vải, toàn bộ sản phẩm đều bị loại ra khỏi hệ thống siêu thị. Chúng tôi cũng là một nạn nhân. Sau đó họ đi làm từ thiện rất nhiều, nhưng sông Thị Vải thì phải mất nhiều năm mới khôi phục được. Tất cả chỉ là việc thay đổi hành vi của chúng ta”, ông Vinh kết luận.
Kim Yến