6 tháng áp dụng thẻ vàng, nếu không thực hiện các yêu cầu của EU, thủy sản Việt Nam sẽ bị rút thẻ đỏ, đồng nghĩa toàn bộ hoạt động xuất khẩu thủy sản vào EU sẽ bị cấm…
Chiều tối 25/10 tại Hà Nội, Tổng cục Thủy sản họp báo khẩn, chính thức phát đi thông tin về việc EU tuyên bố “giơ thẻ vàng” với Việt Nam liên quan tới nạn đánh bắt bất hợp pháp, không được báo cáo và không được quản lý (IUU).
Hậu quả lớn hay nhỏ?
Theo đó, trong thời gian từ đầu năm đến cuối 10/2017, hoạt động xuất khẩu hải sản của Việt Nam và EU vẫn diễn ra bình thường, nhưng các lô hàng bị tăng tần suất kiểm tra hồ sơ nguồn gốc sản phẩm khai thác nhập khẩu lên đến 100% các lô hàng. Như vậy sẽ dẫn đến thời gian lưu kho tăng, phát sinh chi phí kiểm tra, chi phí lưu kho đối với doanh nghiệp (doanh nghiệp) Việt Nam xuất khẩu vào thị trường EU.
Theo quy trình, sau 6 tháng (đến 23/4/2018), khi có kết quả của đoàn kiểm tra của Tổng vụ Các vấn đề về biển và thủy sản của EC (DGMARE) về việc triển khai các quy định về IUU của EU, có 3 khả năng xảy ra với Việt Nam.
Nếu Việt Nam triển khai đầy đủ, toàn bộ các quy định của EC với các minh chứng cụ thể thì tình trạng cảnh báo thẻ vàng sẽ được dỡ bỏ. Nếu việc triển khai các qui định của EU về IUU có tiến bộ EC có thể gia hạn để hoàn thiện các nội dung còn thiếu. Trong trường hợp cảnh báo của EC không được thực hiện, triển khai không hiệu quả, EC sẽ ban hành biện pháp “thẻ đỏ”.
Ông Nguyễn Ngọc Oai, quyền Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản cho biết, hiện đã có 25 quốc gia, vùng lãnh thổ từng bị EC áp dụng biện pháp phạt thẻ, trong đó có 6 quốc gia bị thẻ đỏ. Đến nay, đã có 10 nước được dỡ thẻ vàng, và 3 nước đã được dỡ bỏ thẻ đỏ. Như vậy, chỉ còn 3 quốc gia bị áp dụng biện pháp thẻ đỏ và 9 quốc gia và vùng lãnh thổ bị áp dụng biện pháp thẻ vàng. Hầu hết các quốc gia và vùng lãnh thổ được EU gỡ thẻ vàng trong thời gian khoảng từ 1 đến 2 năm.
Thông tin thủy sản Việt Nam bị EC giơ thẻ vàng đang khiến không chỉ các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản sang EU mà cả ngư dân và người nuôi trồng thủy sản đều lo lắng. Bởi theo quy định của EU, sau 6 tháng áp dụng thẻ vàng, nếu Việt Nam không thực hiện các yêu cầu mà EU nêu ra thì thủy sản Việt Nam sẽ bị rút thẻ đỏ, đồng nghĩa với việc toàn bộ hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam vào EU sẽ bị cấm.
Câu hỏi đặt ra: bên cạnh sự lúng túng của hầu hết các doanh nghiệp, thì vai trò và trách nhiệm quản lý của cơ quan chức năng, mà cụ thể là Tổng cục Thủy sản ở đâu khi để xảy ra tình trạng này? Việc EC vào Việt Nam kiểm tra, làm việc với Tổng cục Thủy sản đã từ lâu, nhưng Tổng cục Thủy sản rất ít đưa ra các thông tin, cũng như ít có chỉ đạo, khuyến cáo các doanh nghiệp. Chỉ đến một vài tháng gần đây, khi nhận thấy EU sẽ có động thái “giơ thẻ vàng”, thì Tổng cục Thủy sản mới cung cấp thông tin cho báo chí về việc EC sang kiểm tra.
Liệu có kịp “chặn” thẻ đỏ?
Tại cuộc họp báo, ông Nguyễn Ngọc Oai trấn an, “Lệnh rút thẻ vàng của EU bắt đầu có hiệu lực từ ngày 23/10 chỉ áp dụng đối với hải sản khai thác từ biển chứ không phải cả với thủy sản nuôi trồng. Trong khi đó, tỷ lệ hải sản đánh bắt của Việt Nam xuất sang EU hiện nay rất thấp, chỉ chiếm có 5,1%”.
Câu trả lời của ông Oai khiến các phóng viên chưa thấy thỏa đáng. Bởi vì, tác hại của thẻ vàng này được nhiều chuyên gia từng cảnh báo là sẽ vô cùng lớn đối với xuất khẩu thủy sản Việt Nam. “EU là thị trường mà mỗi khi đã bị “rút thẻ vàng”, các nước xuất khẩu thủy sản vào thị trường này sẽ vô cùng khó khăn để mở cửa trở lại. Vì vậy, đây là vấn đề hết sức nguy hiểm, không thể xem thường”, ông Nguyễn Hoài Nam – Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản từng nhận định.
Tìm hiểu được biết, việc EC giơ thẻ vàng không chỉ vì Việt Nam chưa kiểm soát được đánh bắt hải sản, mà còn vì nhiều nguyên nhân khác. Cuối năm 2016, EC đã gửi Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn văn bản cảnh báo về tình trạng nhiễm kim loại nặng đối với các lô hàng thuỷ sản Việt Nam xuất khẩu. Số lô hàng thủy sản bị cảnh báo nhiễm kim loại nặng của Việt Nam tăng đột biến kể từ cuối tháng 5/2016 – thời điểm xảy ra sự cố ô nhiễm môi trường biển ở 4 tỉnh miền Trung.
Ông Nguyễn Ngọc Oai cũng cho biết, giải pháp mà Tổng cục Thủy sản Việt Nam sẽ gấp rút triển khai là sớm báo cáo Chính phủ phê duyệt kế hoạch hành động quốc gia nhằm ngăn chặn tình trạng khai thác bất hợp pháp, trang bị thiết bị theo dõi hành trình cho tàu cá, tổ chức đoàn đàm phán để EU hiểu và ghi nhận các nỗ lực của Việt Nam, tiến tới đề nghị EU rút lại thẻ vàng đối với thủy sản Việt Nam.
Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn sẽ thành lập tổ công tác liên ngành do lãnh đạo Bộ là Tổ trưởng với sự tham gia của các bộ, ngành, hội, hiệp hội có liên quan để chỉ đạo, điều phối triển khai các biện pháp khắc phục thẻ vàng của EU. Tiếp tục biên dịch Luật Thủy sản sửa đổi.
Ngay sau khi Luật Thủy sản sửa đổi được Quốc hội thông qua, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thônsẽ khẩn trương xây dựng các văn bản dưới luật để có hiệu lực cùng thời điểm có hiệu lực của Luật Thủy sản sửa đổi nhằm đáp ứng được khung pháp lý về quản lý nghề cá theo yêu cầu của EU…
CHU KHÔI