(TBTCO) – Sau cổ phần hoá, hầu hết các doanh nghiệp (DN) hoạt động tốt hơn về nhiều mặt. Cổ phần hóa đem lại xu hướng mới, động lực mới cho DN phát triển. Tuy nhiên, “điểm nghẽn” lớn nhất trong cổ phần hoá hiện nay là khâu tổ chức thực hiện và sự quyết tâm của người đứng đầu DN.
Đây là ý kiến ông Đặng Quyết Tiến – Cục trưởng Cục Tài chính doanh nghiệp, Bộ Tài chính chỉ ra trong cuộc trả lời báo chí về chủ đề cổ phần hoá, sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước (DNNN). PV: Thưa ông, ông đánh giá thế nào về hiệu quả nói chung của các DNNN sau khi được cổ phần hóa?Ông Đặng Quyết Tiến: Nhìn lại quá trình cổ phần hóa vừa qua, đã có rất nhiều mô hình tốt như Petrolimex, Vinamilk, PV gas, Vietnam Airlines… Hầu hết các DN cổ phần hóa đều có hoạt động tốt hơn về nhiều mặt. Chẳng hạn Vinamilk, đã trở thành thương hiệu lớn, giá trị niêm yết rất cao, sản phẩm chiếm lĩnh thị trường trong và ngoài nước, trở thành thương hiệu hàng đầu… Qua đó có thể thấy, hiệu quả từ chủ trương cổ phần hóa là không thể phủ nhận. Cổ phần hóa đã đem lại xu hướng mới, động lực mới cho doanh nghiệp phát triển
Bên cạnh đó, chúng ta cũng thấy nếu cổ phần hóa không thay đổi về chất, tức là vẫn duy trì bộ máy cũ, cách quản lý cũ, không đổi mới về quản trị, không công khai minh bạch thì sẽ không đạt được kết quả đó.
Ở đây, lấy thước đo thị trường là việc DN có đăng kí giao dịch niêm yết trên thị trường chứng khoán để áp dụng kỷ luật thị trường thì các DN niêm yết sẽ hoạt động hiệu quả và ngược lại, nếu không thực hiện DN có kết quả không những không tốt hơn mà còn đi xuống.
Do đó, cổ phần hóa muốn hiệu quả phải thực hiện quyết liệt, triệt để, thay đổi toàn bộ về lượng và chất, “bình mới, rượu mới” thực sự thì mới đem lại hiệu quả. Quá trình đó phải có sự giám sát, kiểm tra, công khai minh bạch trước, trong, sau cổ phần hóa. Đặc biệt, sau cổ phần hóa cần kiên quyết hoạt động theo cơ chế thị trường thì sẽ đem lại giá trị gia tăng lớn.
PV: Vậy theo ông, điểm nghẽn lớn nhất của quá trình sắp xếp DNNN, cổ phần hóa hiện nay là gì ?Ông Đặng Quyết Tiến: Vấn đề lớn nhất hiện nay là khâu tổ chức thực hiện và quyết tâm của DN. Thực tế vừa qua cho thấy, có 3 vấn đề lớn ảnh hưởng đến tiến độ cổ phần hóa:
Một là thể chế, vừa qua chúng ta đã cơ bản tháo gỡ các vướng mắc về thể chế, những vấn đề chưa rõ ràng trong cơ chế, chính sách hay những lỗ hổng mà người dân quan tâm về đất đai, định giá đã được tháo gỡ theo quy trình minh bạch, chặt chẽ, công khai hơn.
Thứ hai là thị trường, với nền kinh tế phục hồi, thị trường chứng khoán phát triển và phục hồi tương đối mạnh, dòng vốn nước ngoài đã tăng cường. Các nhà đầu tư đều khẳng định đây là điểm đến của các dòng vốn nước ngoài kể cả dòng vốn trực tiếp lẫn gián tiếp vào Việt Nam.
Vấn đề cuối cùng là tổ chức thực hiện và quyết tâm thay đổi nhận thức của người đứng đầu DN.
Trong vấn đề này, có 3 việc chưa làm được. Thứ nhất là kỷ luật chấp hành chỉ đạo của cấp trên, của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chưa được thực hiện nghiêm.
Thứ hai là còn tư tưởng e ngại, nhận thức chưa thông trong vấn đề đổi mới khi cổ phần hóa, thay đổi “bình mới, rượu mới”.
Thứ ba là tâm lý sợ mất vị trí, vai trò sau cổ phần hoá; tư tưởng yên vị đã và đang kìm hãm tiến độ đổi mới. Hiện nay, khi phải thực hiện quy trình mới chặt chẽ, công khai minh bạch hơn và gắn với trách nhiệm cá nhân người đứng đầu DN thì có tư tưởng e dè này.
Do đó, tới đây bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện thế chế, đặc biệt là nâng cao cơ sở pháp lý lên thành luật để phù hợp những vấn đề mới, thì việc đôn đốc, giám sát, kiểm tra, chế tài xử lý phải mạnh mẽ hơn nữa. PV: Trong thời gian tới, theo ông đâu là giải pháp căn cơ để đẩy nhanh tiến độ, nâng cao chất lượng cổ phần hóa? Ông Đặng Quyết Tiến: Về cơ chế chính sách với tư cách là đơn vị xây dựng cơ chế, chính sách về vấn đề cổ phần hóa, thoái vốn, Bộ Tài chính đã hoàn thành cơ bản đầy đủ khung khổ pháp lý. Trong quá trình triển khai có một số vấn đề mang tính đặc thù, Bộ Tài chính đã cử cán bộ thường xuyên nắm bắt, kịp thời lắng nghe khó khăn để tháo gỡ vướng mắc của các tập đoàn, tổng công ty và các địa phương với thời gian nhanh nhất.
Đặc biệt, tại Hà Nội và TPHCM, Bộ Tài chính đã cử cán bộ tham gia ban chỉ đạo cổ phần hóa để kịp thời giải đáp, tháo gỡ khó khăn để đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn.
Cùng với đó, chúng ta cần rà soát lại các danh mục thoái vốn, cổ phần hoá. Đơn vị nào làm chậm thì phải nhắc nhở, kiểm điểm. Trường hợp danh mục thoái vốn cơ quan, DN đã đăng ký năm 2017, 2018 không làm được thì cần mạnh dạn chuyển giao về Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC).
Đối với cổ phần hoá, cần yêu cầu công bố công khai rõ ràng lộ trình thực hiện, theo tiến độ từng quý, 6 tháng, ghi rõ tên người chịu trách nhiệm. Ví dụ như chủ tịch UBND tỉnh chịu trách nhiệm cổ phần hóa DN A, B trong lộ trình năm 2018, 2019, 2020. Việc ghi rõ như vậy sẽ làm rõ đầu mối xử lý vướng mắc cũng như rõ trách nhiệm người đứng đầu. Nếu không, kế hoạch cổ phần hoá, thoái vốn sẽ lại chậm, không hoàn thành tiến độ.
Tất nhiên việc cổ phần hoá phải theo đúng quy định. Vừa qua, do chúng ta thay đổi cơ chế theo hướng chặt chẽ, minh bạch hơn, gắn với trách nhiệm rõ ràng hơn nên đã có tư tưởng e dè. Vì vậy, một trong những giải pháp mà tới đây Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ sẽ đưa ra tại hội nghị về đổi mới, cơ cấu lại, nâng cao hiệu quả DNNN là tập trung mạnh hơn vào khâu tổ chức thực hiện, vào trách nhiệm, chế tài với người đứng đầu DN, cơ quan đại diện chủ sở hữu. Đồng thời, đẩy mạnh việc công khai, minh bạch về lộ trình, tiến độ, kết quả và trách nhiệm người thực hiện. PV: Vừa qua, số lượng DN sau khi cổ phần hóa chuyển về SCIC rất thấp so với mục tiêu, theo ông nguyên nhân do đâu?Ông Đặng Quyết Tiến: Đúng là việc bàn giao các DN sau cổ phần hóa về SCIC thời gian qua còn chậm, đặc biệt là giai đoạn 2016 – 2017. Danh mục là bàn giao 62 DN nhưng thực tế chỉ bàn giao được 37 DN. Trong 8 tháng đầu năm nay, mới có 4 DN được bàn giao.
Nguyên nhân ở đây cũng chính là tư tưởng e ngại. Chủ yếu là người đứng đầu DN e ngại rằng việc đánh giá hiệu quả và quyền lợi của người lãnh đạo DN sẽ khác khi ở cơ quan đại diện chủ sở hữu.
Bên cạnh đó, cũng còn nguyên nhân là sự thiếu quyết tâm của cơ quan đại diện chủ sở hữu. Có thể thấy, vẫn còn sự luyến tiếc về đơn vị, mô hình mà mình đã quản lý, dẫn đến nhiều cơ quan đại diện chủ sở hữu ngại bàn giao và lấy nhiều lý do khác nhau để trì hoãn như là về yếu tố quản lý, cân đối thị trường, hay phải theo lộ trình, cho phép thoái vốn trước khi bàn giao về…. Thực tế trong giai đoạn 2016 – 2017, Chính phủ công khai kế hoạch, các cơ quan, địa phương hứa với Chính phủ xong đã không thực hiện được.
Thực tế, các DN sau cổ phần hoá nếu đưa về SCIC có thể làm gia tăng giá trị DN và thoái vốn thành công hơn. SCIC đã được các nhà đầu tư, tổ chức trong và ngoài nước đánh giá là nhà thoái vốn chuyên nghiệp, tích cực.
Ngoài ra, một yếu tố nữa là khi mô hình Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại DN ra đời, một số cơ quan còn tư tưởng đợi ủy ban hoạt động để về đây cho tương xứng với vị trí của mình thay vì về SCIC. Tuy nhiên việc này đã được Bộ Chính trị, Chính phủ công bố rõ, danh mục về ủy ban là 19 tập đoàn, tổng công ty trong đó có SCIC.
Các DN sau cổ phần hóa cần tiếp tục bàn giao về SCIC để đảm bảo thống nhất một đầu mối quản lý vốn nhà nước. Trong đó, ủy ban là cơ quan sở hữu trên SCIC, SCIC sẽ tiếp nhận các DN nhỏ. Điều này để đảm bảo sau năm 2020 – 2021 sẽ thu gọn được đầu mối quản lý DNNN theo đúng yêu cầu quản lý tách chức năng chủ sở hữu ra khỏi chức năng quản lý nhà nước.PV: Vậy theo ông, cần làm thế nào để đẩy nhanh tiến độ bàn giao các DN sau cổ phẩn hóa về SCIC? Ông Đặng Quyết Tiến: Tới đây, trong hội nghị về đổi mới, cơ cấu lại, nâng cao hiệu quả DNNN, Bộ Tài chính sẽ kiến nghị với Thủ tướng chính phủ cho phép những bộ, ngành như Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch có DN nào phải bàn giao ngay về SCIC.
Đối với các bộ kinh tế ngành còn lại, đề nghị bàn giao về SCIC luôn, giảm bớt việc giao nhiệm vụ thoái vốn cho các bộ, ngành có DN đã cổ phần hóa. Các bộ ngành cho rằng để họ thoái vốn hiệu quả hơn, nhưng thực tế vừa qua, 2 năm kết quả thoái vốn rất hạn chế.
Do đó, trước mắt những DN đã cổ phần hoá, đang trong quá trình thoái vốn theo danh mục năm 2017, 2018 mà chưa thực hiện được thì chúng tôi cho rằng cần trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ kiên quyết bàn giao về SCIC. Những DN còn tồn tại về tài chính trong giai đoạn các cơ quan đại diện chủ sở hữu là bộ ngành, UBND quản lý chưa xử lý được thì phải quyết liệt xử lý dứt điểm để đủ điều kiện bàn giao về SCIC.
Có như vậy mới đảm bảo hiệu quả sử dụng đồng vốn nhà nước và có đầu mối chịu trách nhiệm là SCIC. Bởi nếu để các bộ, ngành quản lý thì việc chịu trách nhiệm vẫn còn “du di”, với lý do còn phải quản lý nhà nước nên ít có thời gian quản lý vốn. Chính vì thế khi xảy ra sự đổ vỡ, việc quy trách nhiệm rất khó khăn và không rõ ràng.
Đây cũng là vấn đề cần làm theo đúng cơ chế thị trường, ai làm nhiệm vụ gì phải chịu trách nhiệm rõ ràng, công khai minh bạch.PV: Xin cảm ơn ông!
Hoàng Yến