Tại buổi làm việc với Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ ngày 14/8, ông Vũ Anh Minh – Chủ tịch Hội đồng Thành viên Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cho rằng “khó nhất vẫn là thay đổi tư duy”.
Ngành đường sắt vẫn còn tư duy bao cấp
Ngày 14/8, Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ do Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng dẫn đầu đã kiểm tra Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.
Thông qua Tổ công tác, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu Tổng công ty làm rõ 6 vấn đề với yêu cầu cần thực sự đổi mới, kêu gọi các nhà đầu tư tham gia khai thác, triển khai xã hội hóa các dịch vụ hạ tầng; đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước; nâng cấp cải tạo các đường ngang…
“Có vẻ tư tưởng bao cấp vẫn còn đè nén trong thời kinh tế thị trường. Thủ tướng nhắc các anh suy nghĩ thêm”, Bộ trưởng Mai Tiến Dũng truyền đạt ý kiến Thủ tướng.
Giải trình với Tổ công tác, ông Vũ Anh Minh – Chủ tịch Hội đồng Thành viên Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cho rằng “khó nhất vẫn là thay đổi tư duy”.
Ông Vũ Tá Tùng, Tổng Giám đốc cũng xác định Tổng công ty đang trong giai đoạn khó khăn nhất trong suốt mấy chục năm trở lại đây. “Tư duy vẫn còn bao cấp, ứng dụng cơ giới hóa vào đường sắt chưa được cao”, ông Tùng nói.
Theo ông Vũ Anh Minh, tuy có những ưu điểm là vận tải khối lượng lớn, an toàn, chỉ số đúng giờ cao (gấp 10 lần ôtô và 100 lần xe máy), nhưng đường sắt Việt Nam có nhược điểm là tốc độ chậm; tàu chở khách có vận tốc trung bình khoảng 60 km mỗi giờ, còn tàu chở hàng hoá là 30 km mỗi giờ…
“Trong khi đường sắt các nước đã đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của người dân thì đường sắt Việt Nam còn rất lạc hậu, với cửa sổ bằng lưới, các toa xe cũ kỹ. Hiện ngành có 994 toa tàu, đa số đã sử dụng 30 năm”, ông Minh nói.
Ông Minh cho rằng với hiện trạng như vậy thì rất khó thu hút khách, hành khách bỏ đường sắt không phải vì giá vé mà do chất lượng dịch vụ.
Trước thực trạng trên, Hội đồng Thành viên Tổng công ty đã quyết định phải phát triển đường sắt với ưu tiên cho nâng cao chất lượng dịch vụ, bắt đầu từ khâu vệ sinh trên toa tàu. Ngành cũng thực hiện bán vé điện tử với nhiều hình thức linh hoạt như bán vé sớm, vé khuyến mại, kể cả vé 10.000 đồng…; đưa suất ăn của hàng không lên tàu.
“Chúng tôi xác định thế mạnh của mình là khai thác hiệu quả cự ly trung bình chứ không phải chặng dài, vì phân khúc đó mới cạnh tranh được với hàng không”, ông Minh cho biết.
Theo ông Minh, Tổng công ty sẽ tập trung đóng toa hành khách mới; mục tiêu đến năm 2021 thay toàn bộ toa cũ và phát triển cơ khí đường sắt để “chủ động trong đổi mới”.
Ngành đường sắt cũng mở cửa xã hội hoá, với mục tiêu trong trước mắt là đầu tư 100 đầu máy mới, gồm 50 đầu máy mua nước ngoài và 50 tự sản xuất trong nước. Ngoài ra, các nhà đầu tư có thể mua tàu chạy trên hệ thống đường ray của ngành, hoặc thuê lại cả bộ máy vận hành.
Đặc biệt, ông Minh cho biết đã làm việc với Tổng công ty Tân Cảng và nhiều doanh nghiệp lớn khác để kết nối vận tải đường sắt với đường biển, đường bộ trong vận chuyển hàng hóa, các container…
Tuy nhiên, ông Minh cũng nêu nhiều khó khăn, vướng mắc, đặc biệt liên quan tới quá trình cổ phần hóa và thoái vốn. Chẳng hạn như phần vốn nhà nước tại các đơn vị làm công tác bảo trì đường sắt, ông Minh khẳng định nếu chỉ tính phần bảo trì thì “chắc chắn bán được ngay vì phần này có lợi nhuận”.
Tuy nhiên, các đơn vị này còn phải lo cả phần gác chắn tại các đường ngang nên “khó có người mua vì đây là hoạt động công ích”.
Ngành đường sắt cần “học” hàng không giá rẻ
Kết luận buổi kiểm tra, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng, Tổ trưởng Tổ công tác nhấn mạnh rằng việc đường sắt kém hấp dẫn, kém cạnh tranh so với các ngành khác “không thể đổ lỗi hoàn toàn cho hạ tầng”.
Bộ trưởng nêu rõ, Tổng công ty cần có giải pháp, kế hoạch cụ thể để triển khai 6 vấn đề mà Thủ tướng nhắc nhở.
“Thủ tướng đã nói, nếu tập đoàn tổng công ty nào chưa có lửa thì nhóm lửa lên. Đề nghị Chủ tịch, Tổng giám đốc và ban lãnh đạo Tổng công ty mạnh dạn đổi mới”, Bộ trưởng Mai Tiến Dũng phát biểu.
Trong thời gian tới, Tổng công ty cần tổ chức lại hoạt động, sử dụng công nghệ hiện đại, sắp xếp lại bộ máy tinh gọn, quá đó kiểm soát tốt chi phí, hạ giá thành. Đặc biệt, cần nâng cao năng lực quản trị, thay đổi tư duy, tầm nhìn chiến lược theo hướng cạnh tranh quyết liệt, bởi “nếu không làm tốt quản trị thì đầu tư nữa cũng không hiệu quả”. Bộ trưởng lấy ví dụ, nhà ga đường sắt ở nhiều nước cũng đồng thời là trung tâm thương mại, là siêu thị, phục vụ rất tốt khách hàng.
Cùng với đó, đề xuất cơ chế mạnh dạn để đẩy mạnh thoái vốn, cổ phần hóa theo tinh thần những doanh nghiệp mà nhà nước không cần nắm giữ thì bán hết vốn, thu hút nguồn lực đầu tư xã hội. “Nguồn lực ngân sách rất hạn chế, không thu hút nguồn lực xã hội thì không thể thay đổi”, Bộ trưởng Mai Tiến Dũng nói.
Phát biểu tại buổi kiểm tra, Phó chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Lê Mạnh Hà cho rằng: “Mua tàu mới thì đắt, nhưng các hãng máy bay giá rẻ cũng phải mua máy bay mới, cũng rất đắt, sao họ vẫn cạnh tranh được?”.
Trong khi đó, Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn cho biết việc phát triển ngành đường sắt là rất quan trọng khi Việt Nam xuất khẩu tới hơn 400 tỷ USD mỗi năm, trong đó xuất khẩu container chiếm 65% và trong lượng container đó thì Tân Cảng chiếm 55%. Do đó việc liên kết giữa đường sắt với các loại hình vận tải khác như kết quả làm việc giữa Tổng công ty Đường sắt và Tân Cảng là tín hiệu rất tốt.
Còn Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc cho biết các nước rất thích đường sắt, quan chức cấp cao cũng đi đường sắt, bộ trưởng đi làm, đi họp bằng đường sắt. Mặc dù hàng không và đường bộ phát triển rất mạnh nhưng đường sắt vẫn còn dư địa và lợi thế rất lớn.
“Với công nghệ đường sắt như hiện nay, tôi nghĩ triển vọng của ngành không phải lo ngại gì cả, quan trọng là chúng ta tái cấu trúc, đổi mới để phát huy các lợi thế, thu hút đầu tư. Đúng như Thứ trưởng Tuấn nói, bài toán của ngành đường sắt là làm sao tạo ra tiền chứ không phải tiền đâu để làm”, ông Lộc nói.
N.Mạnh