(TBTCVN) – Đối với các trường đại học khi thực hiện tự chủ, vấn đề được quan tâm hàng đầu là cơ chế tài chính. Vì vậy, rất cần những giải pháp đồng bộ từ cả cơ quan quản lý và sự năng động trong tìm kiếm nguồn thu của các trường để giải quyết vấn đề này.
Chi gần 173 nghìn tỷ đồng cho giáo dục đại học
Nguồn tài chính cho giáo dục đại học bao gồm nguồn ngân sách nhà nước (NSNN) và các nguồn thu hợp pháp của các cơ sở giáo dục đại học (GDĐH). Trong những năm qua, NSNN đã đảm bảo mức 20% tổng chi NSNN cho giáo dục đào tạo, trong đó có GDDH. Theo số liệu của Vụ Tài chính Hành chính sự nghiệp (HCSN), Bộ Tài chính, giai đoạn 2013 – 2017, NSNN đã chi 1.120.355 tỷ đồng cho giáo dục đào tạo, trong đó ước tính chi 172.905 tỷ đồng cho GDĐH.
Sở dĩ trong những năm gần đây, NSNN cho GDĐH hạn chế hơn, theo giải thích của ông Nguyễn Quang Tấn, Phó Trưởng phòng Sự nghiệp văn hóa, giáo dục và khoa học, Vụ HCSN, là do tổng chi NSNN là có giới hạn nhất định dẫn đến chi cho giáo dục đào tạo cũng như vậy. Ngoài ra, do quy mô của giáo dục phổ thông lớn nên chi cho lĩnh vực này chiếm tỷ trọng lớn và quan trọng hơn cả là GDĐH có điều kiện tự chủ tài chính cao hơn.
Theo ông Tấn, điều này cơ bản phù hợp với thực tế hoạt động của lĩnh vực giáo dục – đào tạo, phù hợp với chủ trương chung của Đảng, Nhà nước về đẩy mạnh tự chủ đối với GDĐH, trong đó có tự chủ về tài chính.
Đối với các nguồn thu hợp pháp khác, ngoài nguồn thu từ học phí, các trường còn có các nguồn thu từ dịch vụ đào tạo, liên doanh liên kết với doanh nghiệp… Tuy nhiên, theo phản ánh của các trường, mức học phí hiện nay chưa phù hợp với chi phí đào tạo thực tế của các nhóm ngành, bậc đào tạo. Đối với các cơ sở GDĐH công lập, việc xác định giá dịch vụ đào tạo tại thời điểm hiện nay chưa tính đủ các chi phí thực tế phát sinh (tiền lương, chi phí trực tiếp, chi phí quản lý, chi phí khấu hao tài sản cố định) nên mức thu học phí còn thấp, chưa sát thực tế. Mức học phí thấp là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến nguồn tài chính của các cơ sở GDDH.
Đối với nguồn thu từ liên doanh, liên kết với doanh nghiệp, chỉ có một số trường đại học lớn, hoặc các trường đào tạo đặc thù về một số ngành, nghề là huy động được nguồn thu này. Mặc dù Nhà nước đã ban hành hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tương đối đầy đủ, rõ ràng về sử dụng NSNN, sử dụng tài sản của các cơ sở GDĐH (Luật NSNN, Luật Đầu tư công, Luật Quản lý tài sản công…), tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn phát sinh vướng mắc dẫn đến văn bản luật chưa đi vào cuộc sống; phần nào hạn chế việc sử dụng vốn, tài sản vào các hoạt động liên doanh, liên kết phục vụ nhiệm vụ đào tạo; chưa mang lại nguồn thu mong muốn cho các cơ sở GDĐH.
Không nên trông chờ vào NSNN
Có thể thấy rằng, đối với các trường đại học, “giải bài toán” tài chính là nhiệm vụ không đơn giản, đặc biệt, trong thời gian tới, khi phần lớn các trường đại học thực hiện tự chủ. Vì vậy, rất cần những giải pháp đồng bộ từ cả cơ quan quản lý và sự năng động trong tìm kiếm nguồn thu của các trường.
Dự thảo Luật GDĐH đã mở rộng phạm vi và nâng cao tính tự chủ đại học. Theo đó, các trường đại học được tự chủ trong hoạt động chuyên môn; tự chủ về tổ chức bộ máy và nhân sự; tự chủ tài chính, tài sản. Theo đánh giá của các chuyên gia, đây là chính sách lớn nhất thể hiện trong dự thảo luật nhằm tạo hành lang pháp lý cho các cơ sở GDĐH phát huy tối đa nội lực, tự chủ, linh hoạt, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế – xã hội, cạnh tranh lành mạnh để nâng cao chất lượng, hội nhập quốc tế.
Về sự hỗ trợ từ NSNN, ông Tấn cho biết, NSNN chi cho giáo dục đào tạo trong những năm tới vẫn đảm bảo 20% tổng chi. Riêng về phân bổ cho GDĐH, Nhà nước tập trung đầu tư chiều sâu, cơ sở vật chất, nguồn nhân lực chất lượng cao đối với các trường đại học công lập ở một số lĩnh vực mang tầm cỡ khu vực và quốc tế.
Đối với vấn đề học phí, hiện nay, Bộ Giáo dục và đào tạo đang chủ trì xây dựng trình Chính phủ nghị định về học phí thay thế Nghị định 86/2015/NĐ-CP ngày 2/10/2015 của Chính phủ. Ông Tấn cho biết, Bộ Tài chính đã đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu để từng bước giải quyết các vấn đề bất cập về học phí, đảm bảo lợi ích của cơ sở GDĐH. Ông Tấn ví dụ, mức học phí cần tương xứng với mức độ, chất lượng cung cấp dịch vụ đào tạo, nhưng cần phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội đất nước. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu đề xuất để thực hiện các chính sách hỗ trợ đối với người học. Đơn cử như chính sách về tín dụng đào tạo, chính sách học bổng, chính sách miễn, giảm học phí đối với đối tượng chính sách.
Đặc biệt, các cơ sở GDĐH (công lập và ngoài công lập) cần chủ động trong việc xây dựng và thực hiện kế hoạch tài chính theo hướng tự chủ nguồn thu, nhiệm vụ chi; tránh tình trạng cơ sở GDĐH công lập trông chờ vào nguồn NSNN. Về xác định mức thu học phí, các cơ sở GDĐH cần dựa trên kinh nghiệm hoạt động của từng trường, dự báo nhu cầu của xã hội để xác định quy mô tuyển sinh, ngành nghề đào tạo thế mạnh… và xác định mức học phí bảo đảm lợi ích của nhà trường, đồng thời phù hợp khả năng đóng góp của xã hội.
Bên cạnh các chính sách ưu đãi của Nhà nước về tín dụng, về đầu tư, các chính sách xã hội hóa, các cơ sở GDĐH cần tự chủ trong việc huy động các nguồn lực tài chính từ xã hội, liên doanh liên kết với các tổ chức, cá nhân theo đúng quy định của pháp luật, hướng tới mục tiêu đa dạng và lành mạnh hóa nguồn tài chính cho GDĐH.
Bùi Tư