Đặc khu cần đặc quyền

Chưa có tiền lệ

Theo đề án của tỉnh Kiên Giang, đặc khu Phú Quốc có diện tích hơn 57.532 ha, 9 khu hành chính, tổng vốn đầu tư đến năm 2030 cần 890.867 tỷ đồng. Đặc khu Phú Quốc được xây dựng dựa trên 3 mũi nhọn du lịch, dịch vụ vui chơi giải trí cao cấp có casino; thương mại, hội nghị quốc tế; nghiên cứu và phát triển đa dạng sinh học.

Trong đề án này, tỉnh đã đưa ra những đề xuất được đánh giá là rất “mạnh tay” để xây dựng và phát triển Phú Quốc.

Kiên Giang không chỉ đề nghị “mở toang” chính sách cấp phép cho lao động nước ngoài mà còn đề nghị tự do lưu hành USD trong đặc khu kinh tế và tự do mua bán nhà ở.

Cụ thể, Kiên Giang đề xuất tổ chức, cá nhân nước ngoài (không bị giới hạn về điều kiện cư trú) được tự do mua bán nhà ở tại các dự án phát triển nhà ở trong đặc khu. Nhà ở cho các đối tượng này được mua bao gồm nhà chung cư, nhà ở có sân vườn hoặc nhà liên kế, với thời hạn vĩnh viễn đối với nhà ở riêng lẻ, biệt thự, hoặc thời hạn 99 năm đối với nhà chung cư.

Đặc biệt, đối với chính sách tiền tệ, Kiên Giang đề xuất thành lập Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Chi nhánh Phú Quốc thực hiện chức năng quản lý tiền tệ, giám sát hoạt động ngân hàng và được NHNN Việt Nam ủy quyền xác nhận đăng ký các khoản giao dịch vốn cho người cư trú và người không cư trú theo quy định pháp luật về quản lý ngoại hối tại đặc khu. Bên cạnh tiền đồng Việt Nam lưu hành chủ yếu trong đặc khu, cho phép đồng USD được lưu hành tự do trong đặc khu, các đồng tiền khác được phép chuyển đổi tự do sang USD.

Trước đó, Phú Quốc cũng kiến nghị với Thủ tướng miễn visa 30 ngày áp dụng đối với khách quốc tế trực tiếp đến Phú Quốc cũng như khách quốc tế quá cảnh từ các cửa khẩu quốc tế khác trong nước.

Đối với Vân Đồn, Quảng Ninh đề xuất xây dựng dựa trên 3 mũi nhọn là du lịch – văn hóa cao cấp, dịch vụ hiện đại và công nghệ cao, nhu cầu vốn đầu tư cần 270.000 tỷ đồng trên tổng diện tích 2.200 km2.

Theo đề án của Quảng Ninh, cần trao quyền mạnh mẽ cho trưởng đặc khu, hướng theo mô hình quản trị doanh nghiệp.

“Y phục xứng kỳ đức”

Dù mới chỉ là đề xuất trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp thứ tư, Quốc hội khóa XIV nhưng những đề xuất chưa có tiền lệ đã tạo ra nhiều ý kiến trái chiều.

Chẳng hạn liên quan đến đề xuất cho phép tự do lưu hành USD tại đặc khu Phú Quốc của Kiên Giang, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, đề xuất này đi ngược chủ trương chống đô la hóa, mất vai trò của đồng tiền Việt và gây khó khăn trong quản lý, đặc biệt là chính sách tiền tệ quốc gia.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng, khi đã chuyển đổi thành một đặc khu, nó có những chính sách đặc biệt riêng và nếu xét về đồng tiền trong một thị trường tự do thì việc dùng đồng tiền nào cũng là bình thường.

Tại cuộc hội thảo “Tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương tại đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt” do Bộ KH&ĐT tổ chức cách đây không lâu, Viện trưởng Viện Kinh tế Trần Đình Thiên khẳng định: Luật cho đặc khu kinh tế phải thoát khỏi những trói buộc của thông lệ tổ chức chính quyền hành chính hiện hành để có ưu đãi vượt trội. Vượt lên tư duy thông thường, nếu lại cứ cơ chế lãnh đạo tập thể như ở các địa phương khác thì khó làm việc, bị ràng buộc kinh khủng.

Quan điểm xây dựng luật là làm đặc khu kinh tế không phải để thu hút đầu tư trong nước mà để hút về những nguồn lực cao nhất của thế giới, những nhà đầu tư hạng nhất, những công nhân hạng nhất.

Việt Nam muốn có đặc khu thì phải suy nghĩ là mình đang cạnh tranh với các đặc khu khác trong khu vực và trên thế giới. Đặc khu phải được trao quyền và chịu trách nhiệm cao. Ngân sách của đặc khu phải độc lập mới giữ được quyền lực.

Trên thế giới hiện có khoảng 3.500 Đặc khu kinh tế ở 135 quốc gia, vì vậy nếu không có cơ chế đặc thù vượt trội sẽ khó cạnh tranh với sức hút với các đặc khu kinh tế đã có danh tiếng và rất phát triển ngay trong khu vực.

Những đề xuất chính sách chưa có tiền lệ, mang tính đột phá và cả những ý kiến trái chiều là rất quan trọng để đưa ra được một cơ chế phù hợp vận hành hiệu quả các đặc khu kinh tế.

“Y phục xứng kỳ đức”, tự do lưu hành USD trong đặc khu kinh tế, tự do mua bán nhà ở, trao quyền mạnh mẽ cho trưởng đặc khu, hướng theo mô hình quản trị doanh nghiệp… có lẽ cũng mới là những đề xuất gợi mở ban đầu của Kiên Giang và Quảng Ninh.