(TBTCVN) – Hè năm 1996, sau khi tốt nghiệp Đại học Tuyên Giáo, nay là Học viện báo chí và Tuyên truyền (HVBCTT) tôi về nhận công tác tại Ban Biên tập Thời báo Tài chính Việt Nam.
Lúc ấy, tòa soạn dùng chung phòng làm việc cũ được ngăn đôi bằng vách gỗ mềm và một gác xép nhỏ dưới cầu thang tầng 2 tại trụ sở Bộ Tài chính, số 8 Phan Huy Chú, Hà Nội. Ngày đầu thương nhớ
Lúc bấy giờ, Tòa soạn ít người, chỉ có 3 phòng, gồm: Biên tập, Trị sự và Thư ký Tòa soạn. Tổng Biên tập là cố GS-TSKH Tào Hữu Phùng – Thứ trưởng Bộ Tài chính kiêm nhiệm. Phó Tổng biên tập thứ nhất là ông Đào Ngọc Hùng, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chứcCán bộ, Bộ Tài chính. Không có phòng bạn đọc, quảng cáo – phát hành hay phòng phóng viên như ngày nay. Trưởng Ban Biên tập là Nhà báo Trần Đức Khang, từ Báo Quân đội Nhân dân về đầu quân. Trưởng ban Thư ký Tòa soạn là Nhà báo Đinh Bá Đào (bút danh Đinh Hải) từ báo Nhân Dân về, còn Trưởng phòng Trị sự là Nhà thơ Hoàng Trần Cương, từ Báo Nông nghiệp chuyển đến. Nhóm phóng viên thuộc Ban Biên tập có Nhà báo Nguyễn Sinh Thắng (tốt nghiệp Học viện Báo chí tuyên truyền (HVBCTT), khóa V, chuyên ngành ảnh); Nhà báo Doãn Quân (nay đã mất), Đặng Đức Long, Đinh Bạch Hường (cũng đều tốt nghiệp HVBCTT, khoa báo chí, khóa IX, hệ văn bằng 2), Lê Thiết Thạch (tốt nghiệp Đại học Dược) và tôi.
Tuy vậy, không khí làm việc của tòa soạn khá nhộn nhịp, bài vở nhiều và quảng cáo cũng nhiều. Cho nên tiền ăn trưa lúc nào cũng “xôm tụ”. Tháng tiết kiệm cũng được chỉ vàng. Riêng Nhà báo Đức Long ngoài chuyện viết còn làm thêm quảng cáo cho tòa soạn.
Để báo phát hành đúng kỳ, các bài viết đều do phóng viên và cán bộ ban tiên tập và thư ký tòa soạn lo liệu (ai cũng viết) cùng đội ngũ cộng tác viên tuy không nhiều nhưng nhiệt tâm, chất lượng.
Vì thế, tuy ít người nhưng Thời báo vẫn đủ đầy các bài viết thời sự hay chuyên mục. Về chuyên mục có “Chổm”, “Đồng tiền muôn mặt”, “1001 cách trốn thuế”, sang năm 1997 có thêm “Suy ngẫm”, “Ôn cố tri tân”.v.v.
Thể loại phóng sự hay phóng sự điều tra lúc bấy giờ dưới góc nhìn của một người vừa bước vào làm báo ngành Tài chính được Thời báo phát huy nhiều hơn. Đã có những chuyên mục cùng những bài viết hay, ấn tượng, như “Hạt gạo Làng Ta” của Đức Khang; “Đường 5 Tháng 7” hay “Lào Cai Ba sợi tóc vàng” của Doãn Quân. Về điều tra có loạt bài viết nặng ký về những tiêu cực ở Hải Phòng như “Lạch luồng hay luồn lạch” hoặc “Ai làm đắm con tàu lớn” của nhóm phóng viên tòa soạn viết về sự sự làm ăn bê bết của Nhà máy dệt Nam Định thời bấy giờ.
“Tuổi thơ chân đất mình trần…”, ngày đầu về tòa soạn mang theo bao ước vọng trở thành nhà báo nhiệt thành, ngoài đưa tin về các sự kiện lẻ tẻ, tôi cùng Nhà báo Trần Đức Khang còn dành nhiều ngày đi công tác tại các tỉnh vùng núi phía Bắc để viết phóng sự, đăng trang nhất Thời báo nhiều kỳ. Giờ đọc lại thấy những phóng sự ấy chưa thật là hay, nhưng đó là những kỷ niệm đẹp của năm đầu làm phóng viên tại Thời báo Tài chính Việt Nam.Ba lần bị kiện
Còn nhớ, một hôm đang ngồi uống nước, Phó Tổng Biên tập thứ nhất Đào Ngọc Hùng gọi tôi vào phòng. Hôm đó ông gọi vào không phải để đánh cờ tướng. Lúc bấy giờ ông thích chơi cờ vào buổi trưa. Thường sử dụng “đặc sản” là đôi pháo. Hôm thiếu người ông thường rủ tôi. Việc nghiêm trọng chăng? Đúng vậy. Ông đưa cho tôi xem công văn của Hạt Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp Quảng Nam Đà Nẵng với cơ man chữ ký kiện tôi về bài điều tra “Rừng xứ Quảng” phản ánh tình trạng khai thác, tàn phá rừng nặng nề được đăng trên Thời báo tuần trước khiến họ giận dữ.
Trái với lo lắng của tôi, sau khi nghe tôi trình bày, Phó Tổng Biên tập Đào Ngọc Hùng đã ôn tồn dặn dò tôi cẩn thận và động viên không nên quá quan ngại. Đoạn ông nói tiếp: “Viết điều tra mà không bị kiện mới là bất thường, còn bị kiện như bài viết của cậu là bình thường. Vấn đề là làm sao phải viết đúng và trúng vấn đề; phải có tài liệu, cứ liệu để chứng minh là ta viết đúng và trúng”.
Ra khỏi phòng, lòng tôi nhẹ như đi trên những tầng mây trắng xốp và thầm cảm ơn ông đã “rộng lượng soi xét”, không vì một lá đơn của tập thể lãnh đạo hay ai đó, thậm chí gây sức ép mà nhất thời quy tội phóng viên viết ẩu, viết sai, tất cả hãy để cho bạn đọc nhận xét, cơ quan hữu quan trả lời.
Ông Đào Ngọc Hùng chưa từng qua một khóa đào tạo nào về báo chí nhưng nhận xét, bình luận hay nhìn nhận của ông về một bài báo cụ thể hay về lĩnh vực báo chí lại rất sắc sảo và tin cậy. Trong công việc thường nhật ông thường cẩn trọng, rõ ràng. Trước các sự việc nước sôi lửa bỏng của tòa soạn luôn bình tĩnh.
Để tạo điều kiện cho tôi tham gia viết về thể loại điều tra nhiều hơn, ông đích thân làm việc với Thanh tra Bộ Tài chính để tạo cơ chế cung cấp thông tin về những sai phạm trong sử dụng ngân sách và được cơ quan này tạo điều kiện để tiếp cận hay kiểm chứng.
Lần khác, tôi lại bị kiện về bài viết “Ô hô, phe ta đánh phe mình”, viết về sự tranh giành thị trường vé số khu vực Nam Trung bộ và Tây Nguyên. Bài này tôi viết 9 phần thực một phần hư. Phần hư là do tôi nhầm địa danh (Bình Thuận và Ninh Thuận). Tuy vậy ông vẫn không trách và mạnh dạn làm công văn trả lời Công ty Xổ số Kiến thiết Gia Lai đồng thời xin lỗi về sự nhầm lẫn này trong quá trình tác nghiệp.
Lần thứ ba, sau khi đăng bài viết về việc trốn thuế của một doanh nghiệp trên đường Lương Khánh Thiện, Hải Phòng tôi lại nhận đơn kiện gửi về Bộ Tài chính và Tòa soạn. Cũng như hai lần trước, ông không có hoài nghi gì nhiều về độ không chính xác của bài viết hay sự thiếu trong sáng của tác giả. Dường như ông đặt trọn niềm tin vào phóng viên dưới quyền. Tôi nhận thấy sau mỗi lần nhận đơn kiện về bài viết của phóng viên, ông không hoang mang, lo ngại về sự thiếu chính xác khi đăng một bài điều tra mà kín đáo chia sẻ với tác giả và ban biên tập. Đây là chỗ dựa cần thiết nhất nếu không muốn nói là quan trọng hàng đầu đối với một phóng viên viết thể loại điều tra hay thích viết thể loại điều tra như tôi.
Những năm sau này khi nhà báo Hoàng Trần Cương làm Tổng Biên tập, ông vẫn trân trọng thể loại này cũng như những phóng viên có tố chất viết thể loại này.
Một tờ báo hay không thể chỉ đăng một thể loại. Một nhà báo giỏi, nhiệt thành không thể cả đời viết một thể loại trước bao trùng điệp của sự kiện. Nhân 25 năm thành lập Thời báo Tài chính Việt Nam, viết những dòng này kể về những bài viết điều tra không có ý vinh danh về một thể loại mà tất cả chỉ là gợi nhớ, nhớ thương về những kỷ niệm, những năm tháng đầu tiên của tôi công tác tại Thời báo Tài chính Việt Nam.
Đông Đà