(TBTCO) – Chính sách tài khóa của Việt Nam được đánh giá là hướng tới người nghèo, nhất là về phía chi. Điều này góp phần giảm nghèo và hạn chế bất bình đẳng. Tuy nhiên, chi tiêu ở nhiều ngành như y tế, giáo dục, giao thông… chưa tiết kiệm. Đó là nhận định của chuyên gia của WB.
Hướng tới chính sách tài khóa bền vững
Ngày 25/3, Trường Đại học Kinh tế quốc dân (ĐH KTQD) đã tổ chức hội thảo khoa học quốc gia về đánh giá kinh tế Việt Nam năm 2018 và triển vọng năm 2019, đồng thời công bố ấn phẩm Đánh giá Kinh tế Việt Nam thường niên 2018 với chủ đề: “Hướng tới chính sách tài khóa bền vững và hỗ trợ tăng trưởng”.
Theo GS.TS Trần Thọ Đạt – Hiệu trưởng ĐH KTQD, đồng chủ biên ấn phẩm, năm 2018, kinh tế Việt Nam tăng trưởng cao nhất trong vòng hơn một thập niên vừa qua, đồng thời chất lượng tăng trưởng đã cải thiện. Những động lực đóng góp chính vào tăng trưởng, về phía sản xuất là khu vực FDI (vốn đầu tư nước ngoài), với ngành công nghiệp chế biến chế tạo; về phía chi tiêu là tiêu dùng nội địa và thặng dư thương mại.
Tuy nhiên, cải thiện môi trường kinh doanh có dấu hiệu chững lại. Những nỗ lực cải cách đang dần tới hạn và chưa thực sự tác động mạnh mẽ đến các doanh nghiệp. Khu vực kinh tế tư nhân vẫn còn gặp nhiều khó khăn và rào cản phát triển. Lạm phát và tỷ giá mặc dù nằm trong phạm vi điều chỉnh dự kiến, nhưng đã đương đầu nhiều sức ép; dư địa chính sách tiền tệ bị thu hẹp.
Trong bối cảnh đó, việc đánh giá toàn diện về chính sách tài khóa, từ đó đánh giá tính bền vững tài khóa và không gian tài khóa trong giai đoạn mới của nền kinh tế là hết sức cần thiết.
Trình bày nghiên cứu của ĐH KTQD, PGS.TS Tô Trung Thành, đồng chủ biên cho biết, Việt Nam vẫn kiểm soát các chỉ tiêu nợ trong giới hạn cho phép theo các ngưỡng do Quốc hội phê duyệt. Tỷ lệ thâm hụt ngân sách trên GDP có xu hướng giảm, điều này cho thấy rủi thanh toán của nợ công chưa cao. Tổng nợ nước ngoài ngắn hạn chiếm 21% trong tổng nợ nước ngoài và bằng 44% dự trữ ngoại hối, do phần lớn các khoản nợ nước ngoài của Việt Nam có kỳ hạn dài với lãi suất ưu đãi.
Mặc dù Việt Nam hiện đang có mức tăng trưởng kinh tế khá, nhưng do đồng nội tệ được định giá cao nên đã làm tăng rủi ro về tỷ giá của các khoản nợ công.
Chi y tế, giáo dục, giao thông cao hơn nhiều nước
Theo ông Sebastian Eckardt – chuyên gia kinh tế cao cấp của Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam, những năm vừa qua, Việt Nam đã có nhiều nỗ lực để củng cố tính bền vững của chính sách tài khóa. Tuy nhiên, thời gian qua cũng xuất hiện nhiều yếu tố làm ảnh hưởng đến nguồn thu như: việc thực hiện các chính sách ưu đãi, miễn giảm thuế, giá dầu giảm, thực hiện cắt giảm thuế theo các chương trình hội nhập.
Về chi, các khoản chi của Chính phủ chiếm tỷ lệ lớn so với GDP. Tỷ trọng chi thường xuyên vẫn tiếp tục tăng, trong đó có tăng chi an sinh xã hội, chi lương, trợ cấp, trả lãi vay… Chi đầu tư cơ bản giảm tỷ trọng trong tổng chi, nhưng vẫn cao so với bình quân thế giới và khu vực.
Chính tài khóa của Việt Nam được đánh giá là hướng tới người nghèo, nhất là về phía chi. Điều này góp phần hạn chế bất bình đẳng và đóng góp vào giảm nghèo.
Mặc dù kết quả chi tiêu của Chính phủ tốt, nhưng việc tiết kiệm vẫn chưa triệt để tại nhiều ngành. Chẳng hạn, chuyên gia kinh tế của WB nêu ví dụ, chi thuốc men của Việt Nam cao hơn các nước trong khu vực và cả các nước OECD.
79% đầu tư giao thông dành cho đường bộ, chi xây dựng và chi phí giao thông đường bộ vẫn cao hơn trung bình khu vực. Chi bảo dưỡng thấp (10%) trong khi các nước trong khu vực chi 35%, OECD chi 30%.
65% chi cho nông nghiệp là dành cho tưới tiêu, trong khi năng suất nước thấp.
Góp thêm ý kiến nhận định về tình hình ngân sách của Việt Nam, chuyên gia kinh tế – TS Võ Trí Thành cho rằng, áp lực lớn nhất với điều hành là chi ngân sách, hơn là ở lĩnh vực thu. “Hiện nay, chi lương cho công chức Việt Nam quá cao mà lương của từng công chức lại thấp. Dù bộ máy có thể không lớn, nhưng số người hưởng lương từ ngân sách là rất lớn. Trợ cấp xã hội của Việt Nam rất lớn, tới 67 triệu người được hưởng trợ cấp xã hội.” – TS Võ Trí Thành nhận xét.
Khuyến nghị về chính sách điều hành chi, các chuyên gia ĐH KTQD cho rằng, cần rà soát lại các mục tiêu chi tiêu công theo một khuôn khổ chính sách nhất quán hơn. Giảm tỷ lệ chi thường xuyên bằng giảm tốc độ tăng biên chế của Chính phủ và quỹ lương cho cán bộ, công chức và viên chức của Chính phủ.
Để đảm bảo quy mô chi thường xuyên hợp lý thì cải cách về tổ chức và bộ máy cần được làm ngay và quyết liệt. Đồng thời, gắn kết chi đầu tư và chi thường xuyên, xem xét lại mức độ phân cấp chi đầu tư cho địa phương gắn liền với hiệu quả tổng thể kinh tế xã hội, hạn chế rủi ro đầu tư dàn trải; phân cấp đầu tư gắn liền với trách nhiệm giải trình và năng lực quản lý của địa phương./.
H.Y