Theo Viện kiểm sát (VKS), việc thực hiện tạm ứng đem ra chi lãi ngoài là vi phạm chế độ tài chính kế toán.
Chiều nay (22/9), phiên toà xét xử Hà Văn Thắm và đồng phạm trong đại án kinh tế xảy ra tại ngân hàng Đại Dương tiếp tục với phần đối đáp ý kiến của VKS.
Ý kiến của VKS về khoản 1.576 tỷ đồng
Đối với hành vi Cố ý làm trái, các bị cáo vi phạm trần lãi suất huy động vốn quy định của nhà nước và cho rằng hành vi đó không gây hậu quả, giúp OceanBank huy động tiền gửi và tránh đổ bể. Số tiền 1.576 tỷ đồng mua đắt bán đắt.
Cơ quan truy tố căn cứ chứng cứ lời khai, chứng cứ thấy rằng số tiền này là trái quy định của NHNN đến nay không có chứng từ hợp lệ và không có khả năng thu hồi. Nguồn tiền chi từ 3 nguồn và được chi cho lãnh đạo, giám đốc chi nhánh, trực tiếp các khách hàng và chuyển về các chi nhánh.
Việc thực hiện tạm ứng đem ra chi lãi ngoài là vi phạm chế độ tài chính kế toán.
Bị cáo Thủy và Dương đều thừa nhận số tiền tạm ứng lấy từ nguồn tiền của OceanBank. Nhưng giấy tờ tạm ứng không ghi đủ thông tin. Đối với việc hoàn ứng, các khoản tiền hoàn ứng lấy từ nguồn tiền khác của OceanBank.
Theo luật kế toán, tổ chức không được hạch toán các khoản chi không liên quan đến hoạt động kinh d aonh và không có chứng từ hợp lệ. Như đối với 66 tỷ đồng chuyển từ TK 801 vào tài khoản cá nhân. Căn cứ vào viện dẫn các điều luật kế toán, tiền này căn cứ các bản kê, kế toán đã dựa vào bản kê làm chứng từ để chuyển tiền vào tài khoản các cá nhân. Do vậy, đây là khoản chi không có chứng từ hợp lệ.
Hậu quả của việc làm trái nêu trên không chỉ gây thiệt hại về vật chất mà còn là tiền đề tội phạm tham nhũng phát triển. Trong vụ án này, liên quan đến sso tiền 1.576 tỷ đồng này, đã có các bị cáo bị buộc tội danh tham ô tài sản và tiếp tục có các vụ án khác đang khởi tố. Hậu quả nghiệm trọng hơn là đánh mất lòng tin của người dân vào các tổ chức khi tiền chủ yếu từ các khách hàng lại rơi vào tay một số khách hàng. Đồng thời, cũng góp phần đẩy nợ xấu của OceanBank.
Trong thời gian 2010-2014, OceanBank đã chi 1.576 tỷ đồng chi ngoài lãi suất. Trong số này có 246 tỷ đồng được chi cho Nguyễn Xuân Sơn chiếm đoạt đã cấu thành tội tham ô tài sản và lạm dụng quyền hạn để chiếm đoạt.
Về việc tội danh Tham ô của Nguyễn Xuân Sơn
Tại phiên toà Nguyễn Xuân Sơn cùng các luật sư của mình cho rằng Sơn không phạm tội tham ô vì:
Thứ nhất, các luật sư khẳng định bị cáo không phải là người có chức vụ quyền hạn, Nguyễn Xuân Sơn là phó Tổng giám đốc PVN, không phải là người đại diện vốn góp tại ngân hàng. Bị cáo không thể lợi dụng cái mà mình không có để chiếm đoạt tiền.
Thứ hai, 49 tỷ đồng không phải là của PVN.
Ý kiến của VKS: Kết quả điều tra cho thấy, trong hành vi làm trái, OceanBank đã sử dụng 1.576 tỷ chi lãi ngoài, được lấy từ 3 tài khoản 801,3602 và tài khoản Vũ Thị Thuỳ Dương.
Trong hoạt động ngân hàng, tuyệt đối không được hạch toán bừa, hạch toán sai, hạch toán phải đúng mục đích. Tiền của OceanBank cũng là tiền của cổ đông góp vốn, OceanBank có trách nhiệm quản lý và sử dụng số tiền đó một cách hợp pháp. Nếu số tiền không được sử dụng một cách hiệu quả thì cổ đông cũng chịu trách nhiệm trong phạm vi góp vốn. Việc các bị cáo vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho OceanBank, và cả các cổ đông lớn.
Khoản 246 tỷ bị Nguyễn Xuân Sơn chiếm đoạt. Trong số tiền này, 49 tỷ đồng được xác định là tiền của PVN, do PVN là doanh nghiệp nhà nước nên số tiền này thuộc sở hữu Nhà nước. Mặc dù Nguyễn Xuân Sơn không còn là Tổng giám đốc của OceanBank nhưng chủ chương chi lãi ngoài có từ khi bị cáo về làm Tổng giám đốc ngân hàng. Khi trở lại PVN, với cương vị Phó Tổng giám đốc phụ trách tài chính kế toán, là người đại diện vốn PVN tại OceanBank một thời gian, Nguyễn Xuân Sơn chịu trách nhiệm quản lý tiền của PVN đầu tư vào OceanBank.
Trong số tiền này, đồng phạm giúp sức Nguyễn Xuân Sơn là Hà Văn Thắm. Sau khi Sơn về PVN, do ảnh hưởng lượng tiền gửi lớn của PVN và các công ty con, Thắm đề nghị Sơn tiếp tục giữ quan hệ.
Hành vi lạm dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản qua BSC của Hà Văn Thắm
Hà Văn Thắm ban đầu không thừa nhận BSC là công ty sân sau của ngân hàng. Sau đó, Hà Văn Thắm đã thừa nhận. Việc sử dụng công ty BSC thu trên 69 tỷ, Hà Văn Thắm đã có hành vi Lạm dụng chức vụ và đồng phạm giúp sức cho Nguyễn Xuân Sơn.
Hoàng Thị Hồng Tứ là chủ tịch BSC, mặc dù khai không biết số tiền thu được sử dụng việc gì nhưng với cương vị Chủ tịch thì buộc phải biết việc thu phí qua các hợp đồng. Ký khống các hợp đồng dịch vụ là hành vi sai trái. Hồng Tứ đã đồng phạm giúp sức với Sơn và Thắm trong tội Lạm dụng .
Phạm Hoàng Giang ban đầu hoàn toàn không khai nhận hành vi phạm tội của mình. Bị cáo không biết nguồn tiền này làm gì, bàn bạc với ai về phí dịch vụ này nhưng với chức trách được giao, việc ký hơn 721 hợp đồng bị cáo phải cáo trách nhiệm, đây là hành vi trái PL, tạo hậu quả, nguồn tiền giúp Hà Văn Thắm chi cho Sơn. Do vậy cũng là đồng phạm trong tội Lạm dụng chức vụ.
Các luật sư bào chữa cho các bị cáo cho rằng ban hành TT02 là trái PL. TT02 do Thống đốc ban hành theo luật TCTD trong trường hợp hoạt động ngân hàng, NHNN có quyền quyết định cơ chế. Có tính bắt buộc đối với các TCTD. TT02 chia sẻ với thị trường nhằm chống lại lạm phát.
Bản thân Hà Văn Thắm là doanh nhân thì phải là người làm gương nhưng lại áp dụng sai TT02.
Có ý kiến cho rằng nhiều ngân hàng cùng thời điểm chi lãi suất vượt trần, chỉ có ngân hàng Đại Dương bị xử lý hình sự. Trong thời gian qua, ngoài ngân hàng Đại Dương, 1 vài ngân hàng khác cũng đã bị xử lý. Ví dụ, vụ án Nguyễn Đức Kiên cho vay liên ngân hàng núp bóng, ngân hàng Xây Dựng thực hiện hành vi làm hồ sơ khống rút tiền chi lãi ngoài…
Một số ngân hàng chi lãi vượt trần bị phát hiện và xem xét xử lý còn tính đến yếu tố khác như quy mô, tính chất vi phạm của ngân hàng có tiêu cực và tham nhũng không, còn ngân hàng Đại Dương hành vi chi lãi ngoài còn liên quan đến hành vi tham nhũng.
Việc thanh tra không phát hiện được sai phạm, liên quan đến trách nhiệm pháp luật, phần luận tội VKS cũng đã kiến nghị Thống đốc NHNN xử lý cá nhân liên quan đến việc thanh tra giám sát ngân hàng.
Việc xử lý về hình sự của Hà Văn Thắm và các đồng phạm tại Ngân hàng Đại Dương không phải là duy nhất cá biệt như nhận định của các luật sư.
Các luật sư và bị cáo cho rằng việc chi lãi ngoài đã đem lại lợi ích cho OceanBank và các năm qua ngân hàng kinh doanh có lãi và chia cổ tức. Theo nội dung giám sát thanh tra, từ năm 2010-2011, nợ xấu OceanBank chiếm 12%, vốn chủ sở hữu điều chỉnh giảm do ngân hàng phân loại nợ và trích lập dự phòng không đúng quy định. Kết luận thanh tra sau đó xác định nợ xấu của OceanBank lên tới 49,8% tổng dư nợ. Vốn huy động cho vay các khách hàng có mối quan hệ chiếm 41,39% dư nợ. Trong nợ xấu, riêng nợ xấu nhóm liên quan đến Hà Văn Thắm chiếm 79,8%.
VKS cũng cho rằng, lợi nhuận ngân hàng đã được hạch toán sai. Quản trị điều hành của OceanBank không khách quan, minh bạch. Báo cáo tài chính không trung thực, không phản ánh đúng tình trạng kinh doanh khác với các khoản lãi dự thu không thu được tính vào thu nhập. Nguồn vốn huy động chủ yếu phục cho lợi ích của Hà Văn Thắm, không đem lại hiệu quả như các luật sư nói.
Thông tin OceanBank lãi 1.000 tỷ đồng nhưng lợi nhuận năm 2015 là 48 tỷ, lỗ lũy kế 15.412 tỷ. Năm 2016, lãi 70 tỷ, lỗ lũy kế 15.340 tỷ đồng.
Trong năm 2015, bị kiểm soát đặc biệt, để duy trì tính thanh khoản NHNN đã cho vay đặc biệt. Đến nay, OceanBank mới vẫn chưa hoàn trả khoản vay này. OceanBank mới cũng đang cần hỗ trợ về nhân lực, chuyển nhiều dự án thanh khoản tốt hỗ trợ cho hoạt động kinh doanh. Điều này chứng tỏ lợi nhuận OceanBank không phải do hiệu quả huy động cho vay vốn từ thời gian trước. Con số 1.000 tỷ là hoàn toàn không chính xác.
Về quan điểm, các bị cáo không gây thiệt hại, có bị cáo không chi, nhận tiền trực tiếp. Trong phiên tòa, Hà Văn Thắm đã nhận một phần vi phạm Thông tư 02.
Theo VKS, việc chi lãi ngoài, tất cả các bị cáo đều biết. Để thực hiện chủ trương cần nhiều công đoạn. Các bị cáo đều tham gia ở công đoạn khác nhau và đều hướng đến mục đích chung. Đồng phạm không bắt buộc các bị cáo phải tham gia tất cả các công đoạn.
Về việc thực hiện hợp đồng lao động, không điều khoản nào yêu cầu tuân thủ cấp trên thực hiện hành vi trái pháp luật.
Các bị cáo làm trong ngân hàng đều biết chi phải có chứng từ, có địa chỉ người nhận. Nhưng đã có hàng ngàn tỷ đồng chi không có chứng từ chi.
Việc chi ngoài lãi suất, các bị cáo không được hưởng lợi. Nhưng ở mức độ nào đó, có lợi ích nhất định.
Bị cáo Hoài Nam là người thành khẩn nhất, thừa nhận các bị cáo đều biết vi phạm 02 trái pháp luật và bản thân bị cáo không có nhiều lựa chọn.
CQĐT và VKS xác định tính chất mức độ vi phạm đối với các bị cáo. Cán bộ hội sở thì có trách nhiệm cao hơn các chi nhánh. Tại các chi nhánh, giám đốc chi nhánh là người có trách nhiệm điều hành cao nhất nên khi có sai phạm chịu trách nhiệm cao nhất.
Khi nhận làm giám đốc chi nhánh, việc chi ngoài đã và đang diễn ra. Nhưng xét ở vị trí quản lý, không cản trở, không yêu cầu dừng lại mà tiếp tục đồng ý việc chi diễn ra. Đây là hành vi cố ý gián tiếp. Việc cơ quan điều tra không xét các Giám đốc chi nhánh khác là kiến nghị xử lý có tính hợp lý, thể hiện tính nhân đạo.
Khi đề xuất xử lý các bị cáo, chúng tôi căn cứ vào vai trò, tính chất, mức độ vi phạm của bị cáo, vị trí càng cao, trách nhiệm càng lớn thì mức độ vi phạm càng lớn. Với 34 bị cáo, vai trò, tính chất của hành vi phạm tội tương đối cao, việc tính truy cứu trách nhiệm hình sự dựa vào sự phân hoá cá thể trách nhiệm hình sự.
Cùngv ới xem xét trách nhiệm hình sự, VKS đã đề nghị không quy buộc trách nhiệm dân sự với 35 bị cáo, việc xem xét như thế nào do HĐXX quyết định.
Về vi phạm quy định cho vay
Trương Thị Minh Phương trong phiên đầu xét xử cho rằng, hồ sơ bị mất 81 bút lục, những bút lục này có thể giúp xác định bị cáo Phấn có tội hay không.
Qua kiểm tra đối chiếu, có thể khẳng định hồ sơ vụ án còn nguyên vẹn, ngoài luật sư Phương, các luật sư khác cũng đều được phô tô hồ sơ, chưa có ai ý kiến gì. Để đảm bảo tính khách quan, chúng tôi cũng đã nghiên cứu nội dung thì thấy nội dung bút lục là thoả thuận ban đầu về việc chuyển giao ngân hàng Đại Tín giữa Hà Văn Thắm và Hứa Thị Phấn, không nằm trong phạm vi xem xét của phiên toà này.
Về vi phạm cho vay, tại phiên toà, HVT thừa nhận vi phạm quy định cho vay,nhưng cho rằng việc cho vay không phải nhằm tái cơ cấu ngân hàng Đại Tín mà là theo thoả thuận 3 bên.
Kết quả điều tra cho thấy, Hà Văn Thắm biết Đại Tín đã mất thanh khoản, sau đó giới thiệu Danh mua lại ngân hàng, bị cáo có cam kết hỗ trợ tái cơ cấu ngân hàng. Bị cáo cũng thừa nhận việc duyệt cho vay là có tác động của bà Phấn.
Đối với Phạm Công Danh, bị cáo không thừa nhận chỉ đạo cấp dưới hoàn thiện hồ sơ Trung Dung để vay tiền OceanBank, qua chứng cứ thu thập được, có thể khẳng định Trung Dung thực chất không có hoạt động mua bán kinh doanh, Danh đã chỉ đạo lập BCTC khống để vay tiền.
Nhân viên OceanBank với tài liệu chứng cứ của tôi thì là chỉ đơn thuần hướng dẫn làm thủ tục vay tiền.
Với Hứa Thị Phấn: Phấn biết rõ khoản 500 tỷ không phải sử dụng cho sân vận động Chi Lăng mà là trả nợ cho Phấn, Phấn là người thống nhất với Thắm và Danh về khoản vay.
Với Trần Văn Bình, Bình không có nhu cầu vay vốn, ký các giấy tờ là vay cho Phạm Công Danh, là cấp dưới nghe lệnh của ông chủ nên làm theo, hành vi của Bình là giúp sức.
VKS đề nghị giảm án cho một loạt bị cáo
Sau khi xem xét các lời khai của các bị cáo và lời bào chữa của các luật sư, VKS có một số thay đổi bổ sung như sau:
Đề nghị HĐXX áp dụng thêm tình tiết giảm nhẹ cho Phạm Hoàng Giang, Lê Thị Thu Thuỷ, Vũ Thị Thuỳ Dương.
Về hình phạm, với Hoàng thị Hồng Tứ, xử phạt 30-36 tháng treo, thử thách 12 tháng.
Đề nghị giảm nhẹ hình phạt cho các bị cáo Lê Tuấn Anh, Nguyễn Thị Kiều Liên, Nguyễn Minh Đạo, Trần Thị Thu Hương, Hoàng Bích Vân, Nguyễn Quốc Chiến.
Với Phạm Hoàng Giang, Nguyễn Văn Hoàn đề nghị giảm nhẹ
Đề nghị HĐXX xem xét giảm nhẹ 1 phần hình phạt đối với các bị cáo Vũ Thị Thùy Dương, Đỗ Đại Khôi Trang, Nguyễn Thị Thu Ba, Nguyễn Thị Nga, Nguyễn Hoài Nam.
Đề nghị HĐXX miễn hình phạt đối với Nguyễn Việt Hà, Nguyễn Thị Loan, Trần Anh Thiết, Nguyễn Phan Trung Kiên.
Trả lại cho Phan Thị Loan 300 triệu đồng, Nguyễn Trà My 500 triệu đồng, Trần Thị Thu Hương hơn 1,2 tỷ đồng
Trả lại số tiền đã tự nguyện nộp của các cá nhân
Các vấn đề khác, VKS giữ nguyên quan điểm.
Các mức án của các bị cáo do VKS đề nghị trong phiên tòa ngày 14/9
Trần Thúy