“Khoảng lặng” tăng trưởng kinh tế: Phụ thuộc hay không phụ thuộc dầu thô?

Cho rằng kinh tế đã có sự phát triển ngoạn mục năm 2017 và những tháng đầu năm 2018, tuy nhiên đại biểu Quốc hội Hoàng Quang Hàm, Uỷ viên thường trực Uỷ ban Tài chính ngân sách của Quốc hội đưa ra những vấn đề mà theo ông là những “khoảng lặng của tăng trưởng kinh tế”.

Báo cáo bổ sung tình hình phát triển kinh tế năm 2017 của Chính phủ cho biết, 12/13 chỉ tiêu kinh tế – xã hội Quốc hội giao năm 2017 đều đạt và vượt kế hoạch. Trong đó, tăng trưởng GDP đạt 6,81%, vượt trên 0,1 điểm phần trăm so với kế hoạch; tốc độ tăng giá tiêu dùng (CPI) bình quân 3,53% (thấp hơn kế hoạch là 4%), xuất siêu 2,9 tỷ USD, và dự trữ ngoại hối hiện nay đạt 63,5 tỷ USD.

Tăng trưởng kinh tế quý I/2018 đạt 7,38%, mức cao nhất 10 năm qua. Nổi bật là ba khu vực nông nghiệp, công nghiệp – xây dựng và chế biến, chế tạo đều tăng cao so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, Chính phủ cũng nhìn nhận động lực tăng trưởng năm 2018 được dự báo “sẽ không tăng nhiều, mạnh như 2017”.

Ông Hàm đồng ý với báo cáo Chính phủ cho rằng, tăng trưởng đang giảm dần sự lệ thuộc vào khai thác dầu thô, năm 2017 công nghiệp khai khoáng vượt kế hoạch nhưng chỉ bằng 93% năm 2016. Nhưng năm 2017, nếu khai thác dầu thô không vượt kế hoạch đầu năm thêm 1,29 triệu tấn thì không đạt mục tiêu tăng trưởng.

“Theo tính toán, một triệu tấn dầu góp 0,2-0,3 điểm phần trăm tăng trưởng, nên nếu không có yếu tố này, GDP 2017 chỉ đạt 6,4-6,6% (thay vì 6,81%). Như vậy, kết quả GDP vượt mục tiêu nhưng tăng trưởng từ sản xuất kinh doanh không đạt kỳ vọng, phải bù đắp từ khai thác thêm dầu”, ông Hàm nói.

Ngoài ra, vị đại biểu này nêu quan điểm rằng quy mô GDP 2017 đạt hơn 5 triệu tỷ đồng là còn khiêm tốn, không đạt như kỳ vọng đề ra từ cách đây 2 năm. Tăng trưởng kinh tế quý I/2018 đạt 7,38%, cao nhất 10 năm, nhưng nhân tố tạo bứt phá không được duy trì bền vững nên dự báo quý sau sẽ giảm dần.

“GDP quý sau giảm dần, diễn biến này không theo chu kỳ bình thường, đồng thời diễn biến giống cách đây 10 năm (năm 2008) bối cảnh kinh tế thế giới suy giảm, khủng hoảng toàn cầu”, ông Hàm cho biết.

Những khoảng lặng được ông chỉ ra như Việt Nam đã tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu nhưng tỷ lệ gia công, lắp ráp trong ngành chế biến, chế tạo rất lớn. Hơn nữa, tăng trưởng kinh tế chưa bền vững, lợi thế lao động giá rẻ mất đi, sản xuất nông nghiệp phần lớn xuất khẩu thô chỉ qua sơ chế.

Tăng trưởng chịu sự chi phối của doanh nghiệp FDI khi Samsung và Formosa góp hơn 40% tăng trưởng ngành chế biến, chế tạo; doanh nghiệp FDI chiếm 73% kim ngạch xuất khẩu, 66% kim ngạch nhập khẩu. “Việc chuyển giao công nghệ giữa doanh nghiệp FDI với trong nước chưa đạt như mong muốn”, ông Hàm nhấn mạnh.

Cũng theo ông Hàm, năng suất lao động dù đã được cải thiện nhưng thực tế hiện nay đã thua cả Lào; hiệu quả sử dụng vốn cần giải pháp phân bổ vốn hợp lý cho từng ngành, vùng; cơ cấu ngân sách tăng vốn đầu tư, kiểm soát lạm phát, thu hút FDI cần lựa chọn chuyển giao công nghệ.

Cùng bàn luận về vấn đề tăng trưởng trong đó có sự đóng góp của dầu thô, ông Trần Quang Chiểu (đoàn Nam Định) bày tỏ “không thoả đáng” khi nói dầu thô bù đắp tăng trưởng. Vị đại biểu này dẫn số liệu khai thác dầu thô năm 2016 là 15,2 triệu tấn, năm 2017 kế hoạch 13,28 triệu tấn và thực hiện 13,55 triệu tấn.

Như vậy, riêng năm 2017 khai thác nhiều hơn kế hoạch khoảng 200.000 tấn; còn nếu so với năm 2016 thì năm 2017 khai thác ít hơn 1,643 triệu tấn. “Tôi ấn tượng với năm 2017, năm đầu tiên tăng trưởng không dựa vào khai thác tài nguyên, khai khoáng”, ông Chiểu nhấn mạnh.

Đáp lại ý kiến của ông Chiểu, ông Hàm cho biết, ông đánh giá cao Chính phủ vì chúng ta đã thoát dần tăng trưởng phụ thuộc dầu thô vì đây là của để dành, song bức tranh tăng trưởng cần nhìn nhận thực chất.