Hoãn xử vụ Vinasun kiện Grab đòi bồi thường thiệt hại hơn 41 tỷ đồng

Cuối phiên xét xử chiều 7/2, Chủ tọa phiên tòa xét xử vụ CTCP Ánh Dương Việt Nam (Vinasun) kiện Công ty TNHH Grabtaxi đòi bồi thường thiệt hại hơn 41 tỷ đồng, đã tuyên bố tạm dừng để hoàn chỉnh bổ sung hồ sơ chứng cứ.

Trước đó, luật sư các bên lần lượt tham gia phần tranh tụng tại tòa. Đáp lại phần tranh luận của phía Vinasun, luật sư Lưu Tiến Dũng, bảo vệ quyền lợi cho Grabtaxi tham gia tranh luận:

Theo luật sư này, đây là một vụ kiện bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Để yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, VinaSun phải cung cấp chứng cứ để chứng minh yêu cầu khởi kiện của họ đáp ứng đầy đủ các điều kiện: có hành vi vi phạm pháp luật; có thiệt hại thực tế; và có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm pháp luật và thiệt hại.

Đối với cáo buộc của VinaSun cho rằng GrabTaxi có hoạt động kinh doanh vận tải, kinh doanh taxi trái pháp luật. Cơ quan có thẩm quyền xem xét và xử lý hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực giao thông vận tải là Bộ Giao thông Vận tải. VinaSun chưa cung cấp được quyết định của cơ quan quản lý về giao thông vận tải về hành vi vi phạm pháp luật về kinh doanh vận tải, kinh doanh taxi đối với GrabTaxi.

Thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân TP.HCM và Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cho thấy, để Tòa án xem xét và giải quyết yêu cầu bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm pháp luật thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của cơ quan có thẩm quyền thì cần phải có kết luận của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về việc có hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực đó. Do đó, VinaSun chưa đưa ra được bằng chứng về vi phạm pháp luật về kinh doanh vận tải, kinh doanh taxi của GrabTaxi.

Trên thực tế, hoạt động kinh doanh của GrabTaxi là hoạt động cung ứng ứng dụng khoa học công nghệ quản lý kết nối vận tải hành khách theo hợp đồng được BGTVT cấp phép theo chấp thuận của Thủ tướng Chính phủ có tham khảo ý kiến của các Bộ: Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Thông tin và Truyền thông dựa trên đề án thí điểm được GrabTaxi đệ trình. 

Bên cạnh đó, giả sử GrabTaxi có vi phạm các điều kiện về kinh doanh vận tải, kinh doanh taxi thì VinaSun cũng chưa đưa ra được bằng chứng chứng minh đó là nguyên nhân dẫn đến việc VinaSun bị giảm thiểu khách hàng. Trong khi đó, có cơ sở cho rằng VinaSun bị giảm thiểu khách hàng là do các nguyên nhân khác.

Cụ thể, theo đánh giá của Bộ GTVT, hành khách sử dụng các dịch vụ vận chuyển có ứng dụng công nghệ của GrabTaxi là bởi các lý do khác như giá tiền đã xác định trước, thuận tiện, an toàn chứ không phải vì các điều kiện kinh doanh vận tải, taxi không được đáp ứng như logo, bảng hiệu, đồng hồ tính tiền…

Đối với cáo buộc rằng GrabTaxi thực hiện không đúng đề án thí điểm được BGTVT cho phép. Việc xem xét liệu hoạt động của GrabTaxi có tuân thủ đúng đề án thí điểm hay không là thuộc thẩm quyền của Bộ GTVT. GrabTaxi thực hiện theo đúng đề án thí điểm, do đó, nếu cho rằng hoạt động kinh doanh của GrabTaxi gây thiệt hại cho hoạt động kinh doanh của VinaSun thì VinaSun phải khiếu nại quyết định cho phép đề án thí điểm lên Bộ trưởng Bộ GTVT hoặc khiếu kiện hành chính. 

VinaSun không cung cấp được bằng chứng nào chứng minh việc GrabTaxi vi phạm pháp luật trong quá trình thực hiện đề án thí điểm. Thực tế, các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đã khẳng định GrabTaxi thực hiện đúng đề án thí điểm. 

Giả sử GrabTaxi có sai phạm đối với đề án thí điểm thì VinaSun cũng chưa đưa ra được các bằng chứng chứng minh các sai phạm đó là nguyên nhân tất yếu dẫn đến việc VinaSun bị giảm thiểu khách hàng. Trong khi đó, có cơ sở khẳng định rằng việc VinaSun bị giảm thiểu khách hàng, theo báo cáo của Bộ GTVT và báo cáo nghiên cứu thị trường mà VinaSun lập, là do khách hàng lựa chọn dịch vụ vận chuyển sử dụng ứng dụng công nghệ vì tính an toàn, giá thành định trước, tiện lợi và dịch vụ tốt hơn. 

Đối với cáo buộc rằng GrabTaxi vi phạm pháp luật về khuyến mại. Việc xem xét hành vi khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh thuộc thẩm quyền của cơ quan quản lý nhà nước về cạnh tranh. Việc xem xét hành vi khuyến mại có đúng luật hay không thuộc thẩm quyền xem xét của cơ quan chuyên môn trực thuộc Bộ Công thương. 

VinaSun chưa cung cấp được bất kỳ quyết định xử phạt nào của các cơ quan có thẩm quyền về các hành vi này đối với GrabTaxi. VinaSun cũng không cung cấp được các chứng cứ về hành vi khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh hay hành vi khuyến mại trái pháp luật của GrabTaxi. 

Các chương trình khuyến mại của GrabTaxi nếu chưa thông báo thì chỉ vi phạm về nghĩa vụ thông báo nhưng các chương trình khuyến mại đó là hợp pháp. Mặt khác, nếu cho rằng các chương trình khuyến mại là một nguyên nhân tất yếu khiến khách hàng lựa chọn dịch vụ vận chuyển sử dụng ứng dụng công nghệ của GrabTaxi, thì cũng còn các nguyên nhân khác tác động đến sự lựa chọn của khách hàng như giá xác định trước, an toàn, tiện lợi, thời gian chờ ngắn và chất lượng tốt. 

Tuy nhiên, VinaSun chưa tách bạch được tỷ lệ khách hàng từ bỏ dịch vụ vận chuyển của VinaSun vì nguyên nhân khuyến mại trong các nguyên nhân khác mà chỉ gộp chung hết các thiệt hại của VinaSun là do nguyên nhân khuyến mại của GrabTaxi. Do đó, các thiệt hại mà VinaSun nêu ra không phải là thiệt hại thực tế từ các chương trình khuyến mại của GrabTaxi. 

Về việc xác định thiệt hại thực tế. Thiệt hại về lợi nhuận mà VinaSun đưa ra không thuộc các trường hợp thiệt hại thuộc đối tượng có thể yêu cầu bồi thường trong vụ án về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được nêu tại Điều 608 Bộ luật dân sự 2005 và Điều 589 Bộ luật dân sự 2015.

Chứng cứ về thiệt hại mà VinaSun đưa ra là dựa trên báo cáo nghiên cứu thị trường chưa được cơ quan có thẩm quyền thừa nhận nên không thể được coi là căn cứ để xác định thiệt hại.  Tòa án nhân dân TP.HCM và Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cáo đã từng không chấp nhận các báo cáo nghiên cứu thị trường độc lập mà chưa được cơ quan có thẩm quyền thừa nhận làm căn cứ để xác định thiệt hại.

Việc tính thiệt hại căn cứ vào thị phần của GrabTaxi dựa trên số lượng xe của GrabTaxi so với số lượng xe đăng ký vận tải hợp đồng hoặc số lượng xe tham gia ứng dụng khoa học công nghệ quản lý và kết nối xe hợp đồng càng chứng tỏ chính VinaSun coi nguyên nhân dẫn đến thiệt hại là do trên thị trường có thêm nhiều phương tiện vận chuyển theo hợp đồng hoặc tham gia ứng dụng khoa học công nghệ quản lý và kết nối xe hợp đồng. Điều đó minh chứng việc các thiệt hại mà VinaSun nêu ra không phải là do các nguyên nhân vi phạm pháp luật về giao thông vận tải, vi phạm Quyết định 24, vi phạm quy định về khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh hoặc vi phạm quy định về khuyến mại như VinaSun cáo buộc.

Thiệt hại mà VinaSun đưa ra dựa trên “sụt giảm lợi nhuận trong năm 2016 và hai quý đầu năm 2017” là không đúng bởi lẽ lợi nhuận của VinaSun không chỉ bao gồm lợi nhuận mang lại từ hoạt động kinh doanh taxi mà còn từ các hoạt động kinh doanh khác. Báo cáo tài chính của VinaSun nộp cho Tòa chứng minh rằng VinaSun có các nguồn thu từ các hoạt động kinh doanh khác.

Một sự thật khách quan là ngay chính trong báo cáo tài chính của VinaSun năm 2016 cho thấy, doanh thu từ hoạt động cung cấp dịch vụ vận tải hành khách bằng taxi năm 2016 là 4.139.294.425.527 đồng tăng hơn 80 tỷ so với doanh thu từ hoạt động này của VinaSun trong năm 2015 (4.061.287.022.145 đồng). 

Như vậy, ít nhất là trong năm 2016 VinaSun không có thiệt hại xảy ra do việc Chính phủ cho phép các doanh nghiệp vận tải cùng với các nhà cung cấp công nghệ thực hiện Đề án thí điểm. Điều này cũng chứng minh rằng nếu doanh thu của VinaSun trong lĩnh vực dịch vụ vận tải hành khách bằng taxi trong năm 2017 có giảm sút thì là do các nguyên nhân khác.

Cách tính thiệt hại của VinaSun theo công thức thị phần của GrabTaxi trên tổng thị phần của hoạt động kinh doanh vận tải có sử dụng ứng dụng phần mềm tương tự của GrabTaxi là cách tính ước lượng và không có cơ sở khoa học và logic để xác định thiệt hại trực tiếp xảy ra do hành vi vi phạm pháp luật của GrabTaxi, nếu có.  Bởi lẽ, thị phần của các xe đăng ký sử dụng phần mềm GrabTaxi trong tổng số số xe kinh doanh vận tải sử dụng phần mềm tương tự không có nghĩa tương đương với tỷ lệ VinaSun mất khách hàng, có thể xảy ra trường hợp các khách hàng của các xe sử dụng phần mềm của GrabTaxi là từ các khách hàng của các hãng taxi khác, ví dụ như Mai Linh… 

Ngoài ra, VinaSun cần phải căn cứ vào thị phần của các xe đăng ký sử dụng phần mềm GrabTaxi vào từng thời điểm cụ thể trong suốt thời gian trong năm 2016 và trong hai quý đầu tiên của năm 2017. Hoàn toàn có thể xảy ra trường hợp thị phần của GrabTaxi vào các thời điểm trước đó thấp hơn thị phần được xác định vào cuối tháng 6 năm 2017.

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã từng ra phán quyết chỉ rõ việc xác định thiệt hại xảy ra phải căn cứ vào thiệt hại xảy ra do hành vi vi phạm pháp luật là nguyên nhân trực tiếp và duy nhất dẫn đến thiệt hại đó. Các vi phạm của GrabTaxi, nếu có, không phải là nguyên nhân duy nhất và trực tiếp dẫn đến các thiệt hại mà VinaSun nại ra.