Ngày 04/12/2025, Viện Phát triển Doanh nghiệp (VCCI) và Blue C công bố Báo cáo “Mức độ Trưởng thành Văn hoá doanh nghiệp và Đổi mới Sáng tạo 2025 & Xu hướng 2026”, từ kết quả khảo sát 505 doanh nghiệp, với nhiều điểm nhấn nổi bật: Mức độ thành văn hoá tăng mạnh, trở lại cấp độ 4 sau hai năm chững lại; Văn hóa đi sâu vào thực tế thông qua các chuẩn hành vi; Đổi mới sáng tạo trở thành động lực mới dẫn dắt xu hướng văn hóa 2026.
Hội thảo có sự tham gia chia sẻ của đại diện 2 đơn vị thực hiện báo cáo: Ông Lương Minh Huấn – Viện trưởng Viện Phát triển doanh nghiệp (VCCI) và Ông Lê Quang Vũ – Chuyên gia tư vấn VHDN, Giám đốc Công ty CP Phát triển Nội dung Blue C; cùng 2 diễn giải khách mời: Bà Bùi Ngọc Điệp – Phó Giám đốc Thương hiệu & Truyền Thông – Tập đoàn Công nghiệp Viễn thông Quân đội (Viettel) và Ông Trần Thanh Tuấn – Phó Trưởng phòng Đổi mới Sáng tạo, Ban Chuyển đổi số và Công nghệ, Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines).
BỐI CẢNH 2025: VĂN HÓA DOANH NGHIỆP TỪ YẾU TỐ “MỀM” TRỞ THÀNH NĂNG LỰC CỐT LÕI
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển có ý nghĩa lịch sử. Theo định hướng của Chính phủ, tăng trưởng GDP năm 2025 đặt mục tiêu 8-8,5%, làm nền cho giai đoạn tăng trưởng hai con số 2026-2030, với ba đột phá chiến lược: hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Để đạt được mục tiêu này, Việt Nam không chỉ cần duy trì ổn định vĩ mô mà còn phải tái tạo động lực phát triển mới dựa trên đổi mới sáng tạo, năng lực tổ chức và chất lượng con người. Trong bối cảnh chuyển dịch chuỗi cung ứng, cạnh tranh công nghệ và xu hướng phát triển bền vững, những yếu tố “mềm” như văn hoá doanh nghiệp (VHDN), năng lực đổi mới sáng tạo và sự thích ứng của con người đang trở thành điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng dài hạn.
Chính trong dòng chuyển dịch ấy, vai trò của văn hoá doanh nghiệp tại Việt Nam cũng đang được nhìn nhận lại. Từ chỗ từng được xem là yếu tố “mềm”, văn hoá nay được coi là năng lực lõi, yếu tố quyết định khả năng thích ứng, đổi mới và phát triển bền vững của tổ chức.
VĂN HOÁ DOANH NGHIỆP PHỤC HỒI SAU GIAI ĐOẠN CHỮNG LẠI
Sau hai năm đi ngang, điểm trung bình mức độ trưởng thành thực thi VHDN năm 2025 đạt 43,84 (tương đương cấp độ 4/6 – cấp độ Quản lý), tăng 4,12 điểm so với năm 2024 và cao hơn mức trung bình của 3 năm gần nhất (đo lường theo bộ công cụ CCMM). Tỷ lệ doanh nghiệp ở cấp độ cao (5–6) tăng gần gấp đôi, cho thấy mặt bằng văn hoá doanh nghiệp đã được nâng lên một cách đồng đều, không chỉ ở một số doanh nghiệp tiên phong.
Kết quả này cho thấy văn hoá đã trở lại đúng vai trò nền tảng của tổ chức, gắn chặt với vận hành, nhân sự và chiến lược. Nhiều doanh nghiệp đầu tư trở lại vào hệ giá trị, chuẩn hành vi, cơ chế đo lường và quy trình quản trị nhằm mở ra năng lực tổ chức bền vững, thay vì dựa hoàn toàn vào tốc độ tăng trưởng hay cải tiến công nghệ.
Chuẩn hành vi được áp dụng thực tế, câu chuyện nội bộ trở thành “vũ khí mềm” xây dựng bản sắc văn hóa
- 26,94% doanh nghiệp cho biết họ đã áp dụng chuẩn hành vi trong công việc hàng ngày, tăng gấp đôi so với năm 2024, cho thấy doanh nghiệp đang nỗ lực đưa giá trị cốt lõi vào thực tế, thông qua cơ chế ra quyết định, cách ứng xử và phong cách làm việc hàng ngày.
- 52,67% doanh nghiệp có ghi chép và lưu truyền câu chuyện nội bộ, trong khi chỉ 17,82% chưa quan tâm tới hình thức này. Câu chuyện văn hoá gắn liền với con người thật, trải nghiệm thật được xem là công cụ hiệu quả giúp truyền tải giá trị doanh nghiệp, vun đắp sự tự hào. Trong bối cảnh thị trường cạnh tranh ngày càng mạnh, câu chuyện nội bộ giúp tổ chức “định danh” bản sắc riêng, trở thành nền tảng truyền thông cả bên trong lẫn bên ngoài.
Đo lường (yếu tố nhiều năm liên tiếp nằm ở top thấp nhất) ghi nhận mức tăng 0,52 điểm so với năm 2024 (tăng nhiều nhất trong 14 yếu tố). Tỷ lệ doanh nghiệp thực hiện đo lường văn hoá định kỳ tăng gần gấp đôi, đạt 29,31%, trong khi nhóm chưa từng đo lường giảm còn 27,13%.
Sự cải thiện này phản ánh xu hướng quản trị bằng dữ liệu đang lan rộng. Nhiều doanh nghiệp bắt đầu coi văn hoá là “chỉ số sức khỏe tổ chức”, cần theo dõi và đánh giá tương tự như năng suất lao động, tài chính hoặc hiệu quả vận hành.
45,54% doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết vẫn duy trì ngân sách thường xuyên cho hoạt động văn hóa. Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong xin ngân sách tăng 12,18% so với năm 2024. Điều này phản ánh áp lực cân đối giữa phục hồi kinh doanh ngắn hạn và đầu tư dài hạn cho nền tảng văn hóa. Triển vọng năm 2026 cho thấy xu hướng duy trì thay vì mở rộng, cụ thể: hơn 70% doanh nghiệp dự kiến giữ nguyên hoặc chưa có kế hoạch tăng ngân sách.
Ông Lê Quang Vũ, CEO Blue C cho biết: “Kết quả đo lường năm 2025 cho thấy văn hoá doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn trưởng thành mới, nơi các giá trị văn hóa, hành vi và quy trình tổ chức liên kết chặt chẽ hơn. Điểm trưởng thành tăng trở lại cấp độ Quản lý phản ánh nỗ lực của doanh nghiệp trong việc quản trị văn hoá một cách bài bản, không còn dựa vào các hoạt động rời rạc hay mang tính phong trào. Tuy vậy, báo cáo cũng chỉ ra khoảng cách đáng kể giữa kỳ vọng và thực thi, đặc biệt ở các yếu tố như đo lường, khen thưởng theo văn hóa và bộ máy VHDN. Đây là những yếu tố mà doanh nghiệp cần tiếp tục củng cố để văn hoá thực sự trở thành động lực phát triển dài hạn.”
Đổi mới sáng tạo đã hiện diện nhưng chưa mạnh mẽ
Điểm văn hoá đổi mới sáng tạo (đo bằng bộ chỉ số IQ – Innovation Quotient) đạt 3,81/5 điểm, cho thấy tinh thần đổi mới sáng tạo đã xuất hiện trong giá trị và hành vi nhưng chưa trở thành một năng lực sâu rộng trong tổ chức. Các ngành dẫn đầu là Truyền thông – Quảng cáo và Dược phẩm – Y tế (trên 4 điểm). Doanh nghiệp nhà nước có điểm số thấp nhất (3,63 điểm), chủ yếu do hạn chế về sự linh hoạt và cơ chế chấp nhận rủi ro.
Trong số 6 trụ cột của văn hóa đổi mới sáng tạo, yếu tố “Các giá trị văn hóa thúc đẩy ĐMST” trong doanh nghiệp được các doanh nghiệp đánh giá cao nhất, đạt 3,92 điểm. Các doanh nghiệp đánh giá khá cao khả năng sẵn sàng học hỏi (4,02 điểm), tinh thần khởi nghiệp (3,89 điểm) và tính sáng tạo (3,84 điểm). Đây đồng thời là top 3 tiêu chí cao điểm nhất trong tổng số 18 tiêu chí đo lường Đổi mới sáng tạo.
Hành vi của nhân viên thúc đẩy ĐMST trong doanh nghiệp cũng là một trụ cột khác được đánh giá cao, đạt 3,80 điểm, nhờ vào đặc tính kiên trì và thích nghi và sự tham gia chủ động của nhân viên (đều đạt 3,81 điểm).
Cả 2 tiêu chí “Chấp nhận rủi ro” và “Xây dựng năng lực” đều nằm trong top 3 tiêu chí bị đánh giá thấp nhất, điểm số lần lượt là 3,72 và 3,75 điểm.
Mặc dù người lao động trong các doanh nghiệp được đánh giá cao ở tinh thần học hỏi, tuy nhiên hiện nay các chương trình đào tạo hỗ trợ họ trong việc phát triển tư duy sáng tạo vẫn còn hạn chế, các doanh nghiệp vẫn chưa mạnh dạn đầu tư vào việc phát triển các kỹ năng đổi mới sáng tạo cho nhân viên. Mặt khác, Đổi mới sáng tạo luôn đòi hỏi sự mạo hiểm và có tỷ lệ rủi ro cao. Vì vậy, nếu mức độ chấp nhận rủi ro từ lãnh đạo không cao, thì sẽ rất khó khuyến khích văn hóa ĐMST trong doanh nghiệp.
Ông Lương Minh Huân, Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp (VCCI) nhận định: “Kết quả đo lường năm 2025 cho thấy tinh thần Đổi mới sáng tạo bước đầu đã hình thành khá rõ tại các doanh nghiệp, đặc biệt trong giá trị văn hóa và hành vi nhân viên. Tuy nhiên, tinh thần đó vẫn chưa chuyển hóa thành năng lực vận hành thực sự mạnh mẽ, khi mức độ chấp nhận rủi ro và đầu tư phát triển năng lực cho Đổi mới sáng tạo còn thấp. Điều này cũng cho thấy, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở con người, mà ở môi trường tổ chức và hệ thống khuyến khích đổi mới mà doanh nghiệp cần tiếp tục củng cố.”
4 XU HƯỚNG CHÍNH DẪN DẮT VĂN HÓA 2026
1. Thúc đẩy học tập chủ động để đáp ứng nhịp độ thay đổi của thị trường
Trong bối cảnh VUCA, kiến thức và kỹ năng nhanh lỗi thời, học tập liên tục trở thành năng lực văn hoá cốt lõi giúp doanh nghiệp và người lao động thích ứng. Khảo sát CCMM 2025 cho thấy 40,4% doanh nghiệp ưu tiên xây dựng tổ chức học tập trong năm tới. Dự báo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cũng cho thấy 39% kỹ năng cốt lõi sẽ thay đổi trước 2030, còn 63% nhà tuyển dụng xem khoảng cách kỹ năng là rào cản lớn nhất đối với chuyển đổi. Để sẵn sàng trước biến động, mỗi nhân sự cần có tâm thế “buông bỏ cái cũ – tiếp thu cái mới”, loại bỏ kỹ năng lỗi thời và chủ động mở lòng với ý tưởng mới.
2. Văn hóa đề cao chuẩn mực khi sử dụng AI
Nếu giai đoạn 2023-2025 là thời điểm doanh nghiệp thử nghiệm ứng dụng AI, thì năm 2026 đánh dấu bước chuyển sang giai đoạn chuẩn hoá, khi AI trở
thành yếu tố quen thuộc khi giải quyết công việc.
Báo cáo mới công bố của KPMG chỉ ra rằng có tới 66% nhân viên căn cứ vào kết quả đầu ra của AI mà không kiểm chứng thông tin. Điều này cho thấy, khi con người ngày càng sử dụng AI nhiều hơn, nhanh hơn và lệ thuộc nhiều hơn vào AI, việc thiết lập các nguyên tắc về trách nhiệm và giải trình càng trở nên cấp thiết. Đối với các doanh nghiệp đề cao uy tín và sự minh bạch, điều này đồng nghĩa với việc mỗi nhân sự cần sử dụng công nghệ sao cho phù hợp với giá trị cốt lõi của tổ chức.
3. Cân bằng giữa ổn định và linh hoạt trong tổ chức
Doanh nghiệp bước vào năm 2026 với yêu cầu vừa phải thích ứng linh hoạt, vừa đảm bảo sự ổn định cần thiết cho người lao động. Trong khi 85% lãnh đạo tin rằng doanh nghiệp cần các mô hình tổ chức linh hoạt hơn để thích ứng kịp thời với biến động thị trường, thì có tới 75% người lao động lại mong muốn công việc mang tính ổn định hơn, và khoảng ⅔ trong số họ cho biết họ cảm thấy choáng ngợp bởi tốc độ thay đổi của công việc. Sự lệch pha này cho thấy một thách thức lớn trong quản trị văn hoá: làm thế nào để tổ chức vừa
chuyển động nhanh, vừa duy trì “điểm tựa tâm lý” cho người lao động.
4. Đổi mới sáng tạo trở thành ý thức và thói quen trong văn hóa doanh nghiệp
Giai đoạn tăng trưởng nhanh của nền kinh tế Việt Nam đặt ra nhu cầu cấp bách về nâng cao năng suất, hiệu quả công việc. Điều này, buộc các doanh nghiệp phải thúc đẩy và biến đổi mới sáng tạo trở thành ý thức và thói quen trong thực tế công việc hàng ngày. Và không nhất thiết phải là điều gì quá lớn lao, đổi mới sán tạo có thể bắt nguồn từ những thay đổi nhỏ trong vận hành, quy trình, cách thức phối hợp giữa các phòng ban để thay đổi cách nghĩ, cách làm và tạo ra những kết quả mới.