Kết thúc Đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011 – 2015, tình trạng sở hữu chéo trong ngân hàng vẫn còn và khó kiểm soát. Tổng lãi dự thu của các khoản nợ được cơ cấu lại năm 2015 của toàn hệ thống là 50.540 tỷ đồng.
Theo Kết quả kiểm toán báo cáo tài chính của Kiểm toán Nhà nước mới công bố về các hoạt động liên quan đến quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước năm 2015 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, 08 tổ chức tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, và chuyên đề việc thực hiện Đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011 – 2015, chính sách tín dụng đã định hướng tập trung ưu tiên lĩnh vực nông nghiệp nông thôn, xuất khẩu, công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao.
Tăng trưởng tín dụng nền kinh tế đạt 17,26%, cao hơn mức tăng trưởng định hướng (khoảng 13%-15%). Các tổ chức tài chính, ngân hàng được kiểm toán cũng đã cơ bản hoàn thành nhiệm vụ được giao, kinh doanh có lãi. Tổng lợi nhuận trước thuế của SCIC là 8.669 tỷ đồng, Agribank là 3.133 tỷ đồng, đảm bảo các chỉ tiêu an toàn trong hoạt động.
Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế: Lãi suất cho vay trung và dài hạn năm 2015 đã giảm 0,2-0,5%/năm nhưng chưa đạt mục tiêu đề ra (giảm 1%-1,5%/năm).
Tỷ lệ nợ xấu của các TCTD còn cao. Tính đến 31/12/2015, theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước là 2,55%. Tỷ lệ nợ xấu tính đầy đủ là 8,85% (gồm cả nợ tồn đọng tại VAMC, nợ được cơ cấu lại, nợ chưa chuyển nhóm nợ xấu theo kết luận thanh tra Ngân hàng Nhà nước). Tổng thu hồi nợ từ năm 2013 đến 2015 là 22.902 tỷ đồng, chiếm 10,4% dư nợ đã mua.
Riêng Agribank có tỷ lệ nợ xấu, tính cả nợ đã bán cho VAMC là 73.472 tỷ đồng, chiếm 10,7% tổng dư nợ. Trích lập thiếu dự phòng rủi ro tín dụng trên 2.848 tỷ đồng. Tính đến 31/12/2015, Agribank có 6/9 công ty con lỗ lũy kế với tổng số tiền 12.431 tỷ đồng. Trích lập dự phòng rủi ro đầu tư chứng khoán kinh doanh 53,7 tỷ đồng (bằng 48,1% giá trị đầu tư).
Ngoài ra, hầu hết các chi nhánh Agribank được kiểm toán còn sai sót về trình tự, thủ tục cho vay: một số khoản vay thẩm định thiếu chặt chẽ, thiếu tài sản đảm bảo, giải ngân không đúng mục đích, không được kiểm soát, giám sát chặt chẽ việc sử dụng vốn vay.
Đối với Vietcombank từ năm 2001 đến nay, chưa tính và hạch toán đầy đủ trên hệ thống phần mềm tiền lãi của các tài khoản tiền gửi không kỳ hạn nhỏ hơn 1.000 VND hoặc 0,1 đơn vị ngoại tệ.
Về thực hiện Đề án cơ cấu lại hệ thống các TCTD giai đoạn 2011-2015, theo Kiểm toán Nhà nước, hệ thống các TCTD bước đầu đã được cơ cấu lại, Ngân hàng Nhà nước đã kiểm soát và từng bước xử lý các TCTD yếu kém.
Tình trạng tài chính và năng lực hoạt động của các TCTD bước đầu đã được củng cố và lành mạnh hóa. Mức độ an toàn và hiệu quả hoạt động của các TCTD được cải thiện, nguy cơ đổ vỡ, gây mất an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng giảm đáng kể…
Tuy nhiên, một số TCTD chưa được phê duyệt phương án tái cơ cấu, cơ chế, chính sách hỗ trợ tái cơ cấu, xử lý nợ xấu còn nhiều bất cập.
Việc xử lý nợ xấu chưa hiệu quả, còn một số TCTD bị kiểm soát đặc biệt như ngân hàng TMCP Đông Á, hoặc tình hình tài chính rất yếu kém, cụ thể: 03 ngân hàng được NHNN mua lại 0 đồng (CBBank, GPBank, OceanBank), Công ty Tài chính Cổ phần Handico, Công ty Tài chính Bưu điện, Công ty Tài chính TNHH MTV Công nghiệp Tàu thủy, Công ty Cho thuê tài chính công nghiệp Tàu thủy, Công ty cho thuê tài chính ALC II.
Nhiều ngân hàng thương mại tồn đọng nhiều khoản cho vay, công nợ khó thu hồi do lãnh đạo ngân hàng cố ý làm trái, vi phạm pháp luật, việc xử lý hết sức khó khăn và tỷ lệ thu hồi rất thấp, cụ thể: ACB, Eximbank, Sacombank, CBank, GPBank, OceanBank.
Một số TCTD trong thời gian tái cơ cấu chưa trích lập đầy đủ dự phòng rủi ro tín dụng: Agribank, Maritime Bank.
Nhiều TCTD đang tạo ra và sử dụng lợi nhuận từ doanh thu không chắc chắn (lãi dự thu của các khoản nợ được cơ cấu lại).
Tổng lãi dự thu của các khoản nợ được cơ cấu lại năm 2015 của toàn hệ thống là 50.540 tỷ đồng, trong đó gồm các ngân hàng TMCP: Sài Gòn (SCB) là 21.477 tỷ đồng, Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) là 6.684 tỷ đồng, Đại Chúng (PVCombank) là 4.990 tỷ đồng, Công Thương (Vietinbank) 4.280 tỷ đồng, Đầu tư và Phát triển (BIDV) là 1.263 tỷ đồng, Agribank là 1.272 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, việc tăng vốn điều lệ để nâng cao năng lực tài chính của tổ chức tín dụng còn khó khăn và không hoàn thành mục tiêu theo Đề án, tình trạng sở hữu chéo vẫn còn và khó kiểm soát.
Lan Anh