Tôi đi làm công nhân Samsung: Sai một ly, đi cả…tính mạng?

Tôi đi làm công nhân Samsung: Sai một ly, đi cả…tính mạng?

“Ở Samsung không có làm sai rồi xin lỗi, mọi sai lầm đều phải trả giá”. Đó là quy định đầu tiên khi chúng tôi bước vào khoá đào tạo công nhân mới. Giáo viên đào tạo nhiều lần nhấn mạnh: Khi xuống xưởng, chỉ một giây phút bất cẩn, các bạn có thể mất đi một phần thân thể, thậm chí cả tính mạng.

Tôi đi làm công nhân SamSung

Tổ hợp Nhà máy Samsung được đánh giá lớn nhất Việt Nam. Đây cũng là nơi khá “bí hiểm” với cách thức đào tạo và môi trường làm việc. Cách đây không lâu, Tổ chức phi chính phủ IPEN cùng Trung tâm Nghiên cứu giới, gia đình và môi trường trong phát triển (CGFED) công bố thông tin “tố” Samsung Việt Nam đối xử tệ với công nhân. PV Tiền Phong đã nộp hồ sơ, nhập vai trở thành công nhân Samsung (SS).

Cửa từ an ninh 2 lớp tại các cổng nhà máy.
Cửa từ an ninh 2 lớp tại các cổng nhà máy.

Kỳ 1: Để thành người của Samsung

Nhà máy sản xuất rộng hàng trăm héc ta với khoảng 140.000 công nhân được bao bọc bởi tường cao, rào kín như thế giới thu nhỏ, cách biệt thế giới bên ngoài. Ứng viên thi tuyển công nhân phải qua nhiều vòng thi tuyển, học cách thích nghi với cường độ làm việc cao trong dây chuyền sản xuất.

Căng thẳng nhập môn

Theo tổ chức phi chính phủ IPEN, công nhân nữ tại nhà máy Samsung làm việc kiệt quệ gồm xen ca ngày lẫn đêm trong suốt 4 ngày; đứng liên tục trong suốt 9-12 tiếng làm việc, trong môi trường tiếng ồn. Thời gian biểu bị quản lý chặt tới mức người lao động phải xin “thẻ đi vệ sinh” nhằm phục vụ mục đích tối đa thời gian sản xuất của doanh nghiệp. Để chứng thực thông tin này, theo thông báo tuyển lao động của Samsung, chúng tôi mang theo hồ sơ xin việc đến nộp tại cổng chính nhà máy tại khu công nghiệp Phổ Yên (Thái Nguyên). Sáng ngày phỏng vấn, hàng trăm người ngồi chờ đợi tại trung tâm tuyển dụng của SS.

Để vào được nhà máy cần trải qua quy trình kiểm tra nghiêm ngặt như kiểm tra an ninh ở sân bay. Khi thi tuyển công nhân, mỗi người qua 3 vòng kiểm tra: làm bài thi trên giấy, kiểm tra giấy tờ tuỳ thân và phỏng vấn. Vòng đầu tiên, tôi được phát bài thi gồm dãy số dài với các con số từ 3-9 viết liên tục. Với mục đích chỉ cần người biết làm phép tính đơn giản.

Hàng chục dãy số chi chít trên tờ giấy thi. Sau hiệu lệnh làm bài của nhân viên đào tạo, xung quanh tôi vang lên tiếng nhẩm lầm rầm. Sau khoảng 2 phút, giám thị đọc hiệu lệnh xuống hàng. Từng dãy số tính toán không khó nhưng cả bảng chữ số dày đặc, khiến tôi hoa mắt, căng thẳng. Vòng thứ 2, mỗi người cầm chứng minh thư và bằng tốt nghiệp bản gốc xuất trình. Nhân viên tỉ mỉ kiểm tra, soi từng vân tay trên ngón trỏ xem có giống trên chứng minh thư.

Vòng cuối cùng phỏng vấn. Nhân sự SS hỏi cặn kẽ từng ứng viên về việc đã từng làm ở đâu hay chưa, có từng học cao đẳng, đại học và răn trước: “Môi trường làm việc áp lực, phải đứng nhiều, thậm chí Leader (trưởng nhóm sản xuất) la mắng, bạn có chịu được không?”.

Một ngày sau phỏng vấn, chúng tôi được nhân viên SS gọi điện thông báo trúng tuyển và có mặt tại công ty để khám sức khoẻ, nhận lịch đào tạo (training). Ai có nhu cầu ở ký túc xá, mang theo quần áo, đồ đạc. Đúng hẹn, tấp nập ứng viên mới đến trung tâm tiếp nhận hồ sơ tuyển dụng, xếp thành các hàng san sát nhau, chật cứng. Không khí ngột ngạt vì đông đúc.

Tôi đi làm công nhân SamSung - ảnh 1
Công nhân dán tem an ninh trước khi vào nhà máy.

Gần 9h sáng, nhân viên bộ phận tuyển dụng của SS tới, đọc tên từng người, phát thẻ nhân viên mới và đúng quy trình như hôm trước, dẫn chúng tôi vào trung tâm đào tạo. Mỗi bậc cầu thang được dán hướng dẫn an toàn như: không sử dụng ổ cắm bạch tuộc, bảo hộ an toàn đúng quy định, tắt đèn chiếu tại vị trí không làm việc, đặt bình chữa cháy nơi dễ thấy, dán biển báo an toàn nơi làm việc…

Thay bằng việc phải học tập, học nội quy, chúng tôi được yêu cầu ngồi giữ trật tự. Một hội trường với khoảng 500 ứng viên yên lặng chờ đợi. Hết buổi sáng, khoảng 12h50, chúng tôi được xuống nhà ăn để ăn trưa. Ăn xong, quay lại chỗ ngồi, chúng tôi tiếp tục chờ đợi. Người nào muốn đi vệ sinh phải lên xin phép quản lý lớp học, xuất trình chứng minh thư trước khi ra ngoài.

Hiện nay SS có 2 nhà máy sản xuất, lắp ráp linh kiện và điện thoại di động tại Thái Nguyên và Bắc Ninh. Một tháng nhà ăn SS sử dụng 700 tấn gạo, 522 tấn thịt cá, 1.700 tấn hoa quả và 2,9 triệu quả trứng.

Trong những ngày tham gia đào tạo, khoảng 3 giờ đồng hồ ngồi liên tiếp trong lớp học, chúng tôi được nghỉ giải lao đi vệ sinh khoảng 5 phút. Nhà vệ sinh chật hẹp trong khi số lượng học viên đông, chúng tôi phải rồng rắn xếp hàng trước cửa nhà vệ sinh. Tuy nhiên, hết giờ giải lao, những ứng viên đi vệ sinh vào muộn (do xếp hàng chờ quá lâu mới đến lượt) vẫn phải chịu phạt.

Theo đó, ứng viên vào muộn sẽ bị đuổi về. Để những học viên này không bị đuổi, cả lớp học khoảng 500 học viên phải khoác vai nhau đứng lên ngồi xuống cả trăm lần.

Gần 2 ngày trong hội trường, chỉ điểm danh, kiểm tra thông tin cá nhân rồi ngồi im khiến nhiều ứng viên khó chịu. Nếu có tiếng người nói chuyện, chúng tôi bị nhắc nhở. Thi thoảng, bên ngoài cửa kính của cửa chính, nhân viên mặc đồng phục SS lặng lẽ quan sát lớp học. Giữa mỗi buổi học, chúng tôi được xem vài clip hài ngắn.

“Ăn sáng rồi ngồi im chờ đến ăn trưa, ăn trưa xong lại chờ đến ăn tối. Ngồi im, không làm việc, không được cười nói, không ngủ gục, chúng mình như học cách làm rô bốt”, chị Nguyễn Thu Thủy (Thái Nguyên) đùa nói với tôi sau quãng thời gian chờ đợi.

Sau rất nhiều lần trò chuyện, chúng tôi hỏi thăm vì sao đi đào tạo mà chỉ ngồi im thì chỉ nhận được câu trả lời của công nhân đang làm việc tại nhà máy: “Chỉ ngồi im mấy hôm đầu thôi, khi bắt đầu đào tạo, khổ lắm, các em tha hồ khóc. Chị chỉ nói trước cho em biết thế còn khổ thế nào, sau này em sẽ biết, quy định công ty không cho nói. Trước đây có nhân viên từng tiết lộ nội dung đào tạo cho nhân viên mới đã bị kỷ luật”.

Tôi đi làm công nhân SamSung - ảnh 2
Tổ hợp Samsung được xem là nhà máy lớn nhất Việt Nam.

“Đòn tra tấn” tinh thần

Ngoài kiểm tra kỹ năng, SS còn kiểm tra tinh thần ứng viên bằng màn kịch đuổi việc để công nhân quen với áp lực và sự nóng tính của Leader (người quản lý dây chuyền –PV). Ngày đào tạo hôm đó, giảng viên thông báo nghỉ học và chơi trò chơi. Nhạc sàn nổi lên từ những chiếc loa thùng xung quanh hội trường, cả lớp tưng bừng nhảy múa trong tiếng nhạc sàn xập xình. Gần 300 ứng viên người nhảy nhót, cười nói như vũ trường thu nhỏ. Đang nhảy tưng bừng được chừng 40 phút, giáo viên chủ nhiệm bất ngờ quay lại, mặt đỏ gay gắt, miệng gào thét yêu cầu đuổi việc những ứng viên hò hét, nhảy múa theo nhạc.

– Ngày hôm nay tất cả anh chị đứng trên này phải ra về. Hôm nay, anh chị phá hoại trung tâm đào tạo, sau này về nhà xưởng các anh chị còn làm gì nữa? Khẩu hiệu “Chúng ta là một gia đình” mà người làm sai, anh em không can ngăn”.

PV Tiền Phong đã nhiều lần liên hệ với đại diện Samsung để trao đổi (gửi bảng câu hỏi) về những phản ánh của công nhân nhưng đại diện Samsung nhiều lần hứa (tiếp nhận văn bản từ trước Tết Nguyên đán) cho đến hôm nay cuộc hẹn vẫn chưa thực hiện được.

Tôi ngơ ngác không hiểu chuyện gì xảy ra. Bởi lẽ, việc bật nhạc, nhảy nhót hát hò là chủ ý của giáo viên trợ giảng. Thầy giáo vừa mắng, vừa yêu cầu đọc quê quán để gọi xe bus đưa về. Giảng viên Hoàng Thành An còn yêu cầu cô trợ giảng Lò Thị Ngân viết biên bản xin nghỉ việc. Thương học trò, cô Ngân khóc lóc xin nhận lỗi với giảng viên chính và xin nghỉ việc để học viên được tiếp tục đào tạo.

Len lén nhìn, tôi thấy tay thầy đỏ lên sau mỗi lần đập xuống bàn. Cùng lúc ấy, cả lớp đứng dậy để xin thầy cho các bạn ở lại và xin chịu phạt vì lỗi gây ra. Nếu thầy không đồng ý, cả lớp sẽ cùng ra về.

Thầy thông báo, cả lớp chịu phạt đứng lên ngồi xuống 400 lần, các bạn đứng trên bục chỉ đếm nhịp, không phải chịu phạt. Chân đau, tủi thân, khiến những tiếng sụt sịt vang lên ngày càng to dần. Chúng tôi động viên nhau cố lên nhưng nước mắt tuôn ào ào. Những thành viên làm sai đứng trên bục giảng, nước mắt giàn giụa vì thương các bạn nữ phải chịu phạt thay mình. Dưới lớp, theo nhịp đếm, chúng tôi cắn răng chịu đựng chỉ mong cố gắng để có thể giúp các bạn xoá phạt.

Khi giảng viên trợ giảng xin nghỉ việc để nhận tội, cả lớp oà khóc. Dứt trận mắng mỏ, thầy giáo bật máy tính, dòng chữ trên email hiện lên bằng tiếng Hàn, tiếng Anh và cuối cùng là tiếng Việt: “Vì vấn đề nhân lực, Công ty Samsung quyết định cắt giảm nhân viên mới khoá đào tạo Hi – Five 171212”. Cùng đó, danh sách người phải ra về hiện lên. Cả lớp hướng mắt nhìn, dỏng tai nghe tiếng đọc xem có tên mình. Trong khi đó, giọng thầy vẫn đều đều: “Hậu quả việc anh chị hát hò nhảy múa, khiến nhiều người phải ra về. Ai có tên, mang đồ đạc ra về”.

Lúc ấy, màn hình rực sáng, lời thầy giáo vang lên: Nguyên nhân tất cả bạn phải ra về vì các bạn sinh nhật tháng 12. Học viên đập bàn reo hò, hét lên ầm ĩ vì sung sướng, đôi mắt bật khóc những giọt nước mắt hạnh phúc. Trên loa vang lên giai điệu chúc mừng sinh nhật. Vừa reo hò, chúng tôi vừa chạy lên ôm nhau, oà khóc sung sướng. Học viên nam sung sướng tung hô thầy giáo chạm trần nhà.

“Lần sau sẽ là đuổi việc chứ không phải trò đùa. Leader (trưởng nhóm sản xuất) của các bạn, chỉ cần sản lượng. Họ không quan tâm đến tâm trạng hay công việc của các bạn. Vì vậy, các bạn phải luôn phải chăm chỉ, tuân thủ nội quy”, giảng viên dặn dò.

Kỳ 2: Những bài học nhớ đời

Sau gần 3 ngày rèn luyện sự kiên nhẫn bằng việc ngồi chờ đợi, chúng tôi bắt đầu bước vào khoá đào tạo công nhân mới của Samsung. Chúng tôi được dạy cách lập kế hoạch cho tương lai bằng việc giáo viên yêu cầu từng người viết kế hoạch 10 năm của bản thân. “Ở Samsung, lương công nhân có thể cao gấp đôi nhiều nơi khác, nhưng nhiều bạn công nhân chỉ quẩn quanh “đi làm, ăn tối, về ký túc xá, lướt facebook, ngủ. Ngày hôm sau lặp lại chu trình. Với các bạn chỉ đi làm kiếm tiền rồi tiêu, cuộc đời không về đâu”, giảng viên Hoàng Thành An nói.

Chúng tôi lần lượt được học quy định của công ty như việc chào hỏi, hợp tác khi làm việc nhóm. Cắt móng tay, xếp hàng khi đi ăn, lên cầu thang…Ngay cả việc cột tóc cũng có hướng dẫn để đảm bảo an toàn.

Tôi đi làm công nhân Samsung: Sai một ly, đi cả…tính mạng? - ảnh 1
Nhà máy Samsung giờ tan ca.

“Trong nhà máy có nhiều máy quay, tóc phải búi cẩn thận. Chỉ vài sợi tóc vương vào máy móc cũng có thể khiến các bạn trở về nhà trên “chiếc xe trang trí rồng phượng (ý nói xe tang)”. Tôi khuyến khích các bạn cột tóc đuôi gà hoặc búi củ tỏi”, câu nói giảng viên khiến chúng tôi lặng người.

Chúng tôi được học cách chào hỏi, khẩu lệnh đứng lên ngồi xuống và cách vỗ tay Samsung. Trong quá trình học, mọi lỗi từ việc đứng lên ngồi xuống, vỗ tay không đều sẽ bị gọi lên trước bục giảng. Đứng lên, ngồi xuống, hô to, chúng tôi lặp lại hàng chục lần đến khi cả lớp gần 300 người đều nhau.

Giảng viên nhấn mạnh, mọi sai phạm đều phải bị xử lý đích đáng. Ứng viên trong quá trình đào tạo ngay lập tức được nhận giấy bảo lãnh, ra khỏi công ty, không bao giờ có cơ hội quay trở lại. “Samsung không chọn người giỏi nhất mà tìm người phù hợp nhất với sự chăm chỉ, tuân thủ mọi nội quy công ty. Chúng tôi sẽ nghiêm khắc trong suốt quá trình đào tạo để các bạn làm tốt từ điều nhỏ nhất, tạo nền móng tuân thủ kỷ luật để bảo vệ tính mạng các bạn”, thầy An nhấn mạnh.

13h kém, sau bài học đứng lên, ngồi xuống, vỗ tay, chúng tôi đói rã rời. Giáo viên gọi những thành viên đi vệ sinh  vào muộn trong giờ giải lao vào lớp và chịu phạt.

– Có ai không đồng ý chịu phạt do các bạn vào muộn thì đứng ra bên ngoài.

Cả lớp im lặng. Cùng cảnh công nhân xin việc như nhau, chúng tôi không nỡ để bạn mình phải rời công ty vì một lần trót vào muộn.

– Ai đang mang thai hay nuôi con nhỏ giơ tay. Giọng thầy An tiếp tục.

Cả hội trường im lặng, hình phạt bắt đầu. Giáo viên đều đặn đếm 1,2,3,4… Theo nhịp đếm, chúng tôi khoác vai nhau, lần lượt đứng lên ngồi xuống. 20 lần đầu tiên chưa ai nói gì. Từ lần thứ 30 trở đi, chúng tôi khó nhọc đứng lên ngồi xuống nhưng không thể dừng lại bởi 2 bạn khoác vai hai bên dìu theo nhịp. Đến nhịp thứ 100, chúng tôi được dừng lại. Chân ai cũng run bần bật vì đói, vì mỏi và mệt. Lầm lũi, chúng tôi lết xuống nhà ăn để ăn trưa khi đồng hồ điểm 13h05.

“Một con ngựa làm sai, cả tàu phải chịu phạt. Bữa ăn ấy, tôi ăn ngấu nghiến cho kịp giờ chiều lên lớp kẻo cả lớp phải chịu phạt cùng”, chị Tuyết, ứng viên mới như tôi vừa thở hổn hển, vừa nói. Dù còn 10 phút mới tới giờ tập trung, chúng tôi ngồi im lặng, chờ giáo viên lên lớp.

Những hôm trước ở giai đoạn ngồi trật tự trong lớp, nếu ai ngủ gục trên bàn hoặc ngồi nói chuyện, quản lý lớp học sẽ phạt 4 người xung quanh, người gây ra lỗi không phải chịu phạt.

Bò đến lớp bằng 4 chân”

Hơn 3 ngày sau hình phạt đứng lên ngồi xuống, chân chúng tôi căng cứng, đau nhừ. Mỗi lần bước lên xuống cầu thang bộ phải vịn tay vào lan can. Thấy chúng tôi phàn nàn, chị Nguyễn Thị Thu – một công nhân làm việc ở Samsung hơn 3 năm động viên: “Các em như vậy là sướng lắm rồi. Hồi trước chị vào, còn phải tập thể dục dưới sân vào cả ban đêm, vất vả hơn nhiều”.

Nhớ lại những ngày training như chúng tôi, giọng chị Thuỷ đều đều kể. Khi ấy, còn training ban đêm. Nhân viên khoác tay nhau, bật ếch suốt mấy tiếng đồng hồ. Chân ai cũng rã rượi, những người đỡ mệt dìu người mệt hơn. “Lúc ấy có người ngất vì mệt quá. Nhưng sau bài tập, tinh thần đoàn kết cao lên”, chị Thủy kể.

Là người vào công ty trước, trong lần giảng, chị Mai Tuyết Hải, giảng viên bộ phận an ninh kể cho chúng tôi nghe về hình phạt kỷ lục lớp chị phải chịu là 800 lần khoác vai nhau đứng lên ngồi xuống. “Hôm sau, chúng tôi bò đến lớp bằng 4 chân”, chị Hải kể.

Ngày hôm sau, trong bài học khởi động đầu ngày đào tạo bằng việc hô to khẩu hiệu Samsung và đứng lên ngồi xuống, chúng tôi không đạt yêu cầu thầy giáo đề ra và phải chịu phạt. Thầy yêu cầu chúng tôi ngậm bút vào miệng, dùng hai hàm răng cắn chặt bút rồi hô to: “Samsung Ya”. Ai để rơi bút hoặc dùng tay chỉnh bút đều bị phạt. Một lần hô, hai lần hô…nhưng chưa đạt yêu cầu, hình phạt tiếp tục.

Chúng tôi giữ nguyên bút bằng hai hàm răng, hai tay vòng trên đầu hình trái tim và tiếp tục hô to khẩu lệnh: “Samsung Ya” cùng đó đứng lên ngồi xuống theo hiệu lệnh giáo viên. Nước dãi trong miệng bắt đầu tứa ra. Hô to thì phun nước dãi vào người phía trước. Nhưng tất cả động viên nhau lí nhí: “Cố lên để không phải chịu phạt”. Nhưng chưa đạt yêu cầu, chúng tôi tiếp tục phải vòng tay thêm một hình trái tim nhỏ nữa trên đầu. Hai tay rã rời, nước dãi đầy trong miệng, chân đau cứng.

“Chưa bao giờ em bị hành xác thế này”, một nữ ứng viên thốt lên trong giờ giải lao khi nhắc lại hình phạt vừa qua.

Những ngày sau, câu đầu tiên chúng tôi hỏi nhau vào mỗi buổi sáng hay giờ ăn trưa: chân đỡ đau chưa? Câu trả lời là những cái lắc đầu.

Sau đó, chúng tôi được học bài hát: Hành khúc Samsung. Để tạo hứng thú cho học viên chăm chỉ, thầy giáo dặn: Trưa nay có 1 nhóm phải đi ăn muộn lúc 13h30, lớp chia thành 2 nhóm để hát. Nhóm nào hát kém hơn, sai nhạc, không đúng lời phải đi ăn muộn. Cả hội trường râm ran tiếng động viên nhau hát to nhé. Cũng may, hình phạt này không phải thực hiện.

Giờ giải lao ngày đào tạo thứ 2 (thứ 4, ngày 13/12), sau khi ăn ngấu nghiến suất cơm trưa, tôi trở về lớp học còn 15 phút nữa mới tới giờ lên lớp, tôi ngủ gục xuống bàn vì quá mệt. Bỗng bên tai vang đến tiếng gọi thảng thốt: “Gọi chị ấy dậy đi, thầy đang vào rồi”. Ngay lập tức, tôi ngồi bật dậy, xung quanh, học viên đã ngồi đúng tư thế Samsung (thẳng lưng, hai chân song song với sàn nhà, tay đặt trên bàn, mắt nhìn thẳng lên hội trường).

Hình phạt buổi sáng vẫn in đậm trong tâm trí chúng tôi. Bởi gần trưa hôm ấy, trong vài phút giải lao giữa 2 bài giảng, có 4 bạn ngủ gục trên bàn. Thầy giáo vào lớp bằng cửa sau đã phát cho mỗi người biên bản dừng đào tạo, yêu cầu ghi thông tin cá nhân. Một bạn trong đó bị ốm.

– “Thưa thầy, bạn bị ốm, mệt từ nãy. Bạn chỉ vừa gục xuống. Xin thầy bỏ qua cho bạn”, ứng viên ngồi bên cạnh bạn bị ốm lên tiếng.

– Samsung không có phòng y tế à? Ốm xin vào phòng y tế nghỉ ngơi, còn ngồi trong lớp học phải tuân thủ nội quy, không được ngủ gục trên bàn. 4 bạn này vô ý thức, đem biên bản dừng đào tạo lên đây, trở về kí túc xá thu xếp đồ đạc, sau giờ ăn trưa ra về.

Dứt câu nói, tiếng dấu đóng vào biên bản vang lên lạnh khốc, cả lớp im lặng xót xa.

Ăn trưa xong, thầy thông báo, do có người bảo lãnh, 4 bạn này tạm thời không phải dừng đào tạo nhưng biên bản đã ký, đã có con dấu, nếu lớp có bất cứ vi phạm gì, 4 bạn phải rời lớp học.

Kết thúc ngày hôm ấy, chân chúng tôi ê ẩm, cặm cụi đi bộ về ký túc xá.

Mỗi khoá Samsung đào tạo khoảng trên 1.000 học viên. Đến cuối tháng 12/2017, Samsung đào tạo trên 10.000 công nhân mới, chờ nhận việc vào đầu năm 2018.

Tổ chức Quốc tế gửi kháng thư về điều kiện làm việc tại Samsung Việt Nam

Theo  thông tin riêng của Tiền Phong, Bộ LĐ-TB&XH vừa họp với các bộ ngành, đơn vị liên quan để có trả lời các tổ chức quốc tế về điều kiện lao động tại các nhà máy của Cty Samsung Việt Nam.

Cuộc họp trên được tổ chức sau khi Phái đoàn Việt Nam tại Geneva (Thụy Sỹ) nhận được kháng thư của các tổ chức quốc tế yêu cầu cung cấp thông tin về điều kiện lao động tại các nhà máy của Công ty Samsung Việt Nam, gồm: Nhóm làm việc về nhân quyền, các tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp; Báo cáo viên đặc biệt về bảo vệ và thúc đẩy quyền tự do ngôn luận; Báo cáo viên đặc biệt về quyền con người và rác thải độc hại.

Trong nội dung của kháng thư trên, có phần liên quan tới báo cáo về điều kiện làm việc của lao động nữ tại các nhà máy Samsung Bắc Ninh và Samsung Thái Nguyên, do tổ chức IPEN (Thụy Điển) và Trung tâm Nghiên cứu Giới, Gia đình và Môi trường trong phát triển (CGFED) công bố hồi tháng 11/2017. Theo báo cáo, nhóm nghiên cứu đã trực tiếp phỏng vấn một số lao động đang làm việc cho Samsung Việt Nam một số vấn đề như: người lao động làm việc cho Samsung được ký hợp đồng lao động, nhưng họ không được công ty cho giữ bản hợp đồng; Hay phải làm thêm giờ, tăng ca thường xuyên, bất kể ngày hay đêm, kể cả cuối tuần. Môi trường làm việc khá ồn ào, nên người lao động nói họ gặp các triệu chứng phổ biến như giảm thị lực, chảy máu mũi, phù chân, biến đổi sắc mặt, đau bụng, xương và khớp… Đặc biệt, lao động có thai cũng phải đứng trong suốt thời gian làm việc, ít người dám nghỉ vì sợ Samsung xử phạt nghỉ quá thời gian cho phép… Trong báo cáo mới nhất gửi Bộ LĐ-TB&XH hồi đầu tháng 3/2018, ông Bang Hyun Woo, Phó Tổng Giám đốc Tổ hợp Samsung Việt Nam khẳng định luôn chấp hành đúng quy định của pháp luật
Việt Nam.

 

Kỳ 3: Sự thật những tin đồn

Công nhân bên trong nhà máy Samsung và ở bên ngoài nhà máy, có rất nhiều lời đồn về môi trường độc hại. Liệu lời đồn này có đúng? Bên trong nhà máy sản xuất điện thoại di động lớn nhất khu vực ở Việt Nam ra sao?

Công nhân nhà máy trang bị quần áo bảo hộ đầy đủ.
Công nhân nhà máy trang bị quần áo bảo hộ đầy đủ.

Mùi lạ là mùi gì?

Trong những ngày đào tạo, chúng tôi đi bộ từ trung tâm đào tạo ra phía Cổng Đông của nhà máy (do diện tích nhà máy rộng nên được phân chia thành các cổng như Đông, Nam…). Trên đường đi, khi tới gần nhà ăn số 2, có mùi lạ bốc lên. Ngày hôm ấy mưa phùn, trời dần tối, nhìn lên phía trên nhà xưởng có 2 tháp cao với dòng khói trắng bay thẳng lên trời. Hỏi nhân viên cũ, chúng tôi nhận được câu trả lời: Tháp khí thải. Câu trả lời này cũng được đại diện bộ phận môi trường nói với chúng tôi trong buổi học về môi trường.

Mở đầu bài giảng không phải mô típ thông thường: môi trường là gì, Samsung chấp hành tốt tiêu chuẩn môi trường ra sao, mà chúng tôi được giảng viên tên Lan kể cho nghe về những lời đồn môi trường độc hại ở nhà máy này.

“Ở công ty có rất nhiều tin đồn vì vậy chúng tôi sẽ kể cho các bạn nghe, trước khi bạn nghe từ công nhân cũ”, giảng viên bắt đầu.

Tôi đi làm công nhân Samsung: Sự thật những tin đồn - ảnh 1
Trong dây chuyền sản xuất.

Tin đồn đầu tiên chúng tôi được nghe từ đại diện của Samsung là: Nhà máy cứ mất điện 10 phút có một người chết. Nhân viên cũ nói đa số mọi người đều tin bởi lẽ không có lửa làm sao có khói. Hơn nữa trên facebook tiếp tục lan truyền: mấy đứa cùng line (dây chuyền) được đút tiền hết rồi nên không nói ra ai là người bị chết (?!)

“Không hề có chuyện như lời đồn là mất điện để khiêng xác người ra ngoài. Trong nhà xưởng của chúng tôi chỉ mất điện nhiều nhất khoảng 10phút. Bóng đèn nhà xưởng gồm 6 bóng, trong đó có 2 bóng đèn pin. Khi mất điện, 2 bóng đèn pin vẫn sáng. Bên cạnh đó, đèn exit luôn luôn sáng giúp các bạn nhìn thấy nhau”, giảng viên nói.

Tiếp tục bài giảng, chị Lan kể câu chuyện thật của chính bản thân về những lời đồn cho chúng tôi nghe. “Hơn 2 năm trước, tôi vào Samsung, khi đi bộ đến nhà ăn 2, ngửi thấy mùi khó chịu. Không biết mùi gì, tôi hỏi anh chị công nhân cũ ngồi ở ghế chờ.

– Anh chị ơi mùi gì mà kinh thế?

– Em ơi ! Đây là mùi khí metan ở tòa nhà metan.

Tôi tin sái cổ và sợ hãi. Mãi khi về tới bộ phận môi trường mới biết đó là mùi bể phốt. Có thực tế là mùi bể phốt trong nhà máy vẫn còn. Chúng tôi đã xử lý nhưng không thể xử lý hết được, dù đã hút sạch và cho men vi sinh. Hút xong, chúng tôi cho silicon gắn chặt nhưng không hết mùi nên cả SEVT (Samsung Electronic Việt Nam Thái Nguyên) vẫn chưa xử lý được vấn đề đó. Nhưng nhân viên phán như thánh khí mê tan. Đúng là công ty có toà nhà Metan nhưng đã đổi tên khác. Nhân viên truyền tai nhau toà nhà metan có dùng khí metan”, chị Lan kể.

Theo chị Lan, đối diện nhà ăn 2, có tháp thải khí, nhất là vào ban đêm hoặc ngày mưa sẽ nhìn thấy dòng khí trắng bay lên trời, công nhân cũ nói khí này độc lắm. Nhưng thực tế, đó là hơi nước thoát ra từ 2 tháp làm mát nên bộ phận môi trường Samsung không xử lý hơi nước và cho thoát lên tháp khí.

Chị Lan tiếp tục giảng cho chúng tôi các quy định an toàn và chỉ ra các ví dụ cụ thể. Ở trong xưởng có rất nhiều tai nạn xảy ra do công nhân không đảm bảo an toàn. Công đoạn xe kéo, xe nâng cần đồ bảo hộ nhưng không mặc, khi xảy ra va chạm khiến công nhân bị đứt dây chằng. Hoặc nhân viên vào xưởng, thấy nhân viên cũ cho cồn vào lọ thuốc nhỏ mắt để rửa sản phẩm dễ hơn. Nhưng nhân viên ca sau vào không biết, cầm lọ thuốc (có chứa cồn) nhỏ vào mắt, xảy ra tai nạn lao động.

“Nhiều tai nạn vớ vẩn. Đi ăn khoác vai nhau, vỗ tay nhau giật mình ngã cầu thang. Đi vào xưởng không để ý, vấp ngã, chấn thương, rách đầu. Ngủ gật, đầu chạm vào cạnh bàn, phải khâu vài mũi. Các bạn cần nhớ, vào xưởng luôn luôn giữ an toàn tính mạng. Ngồi làm việc phải kiểm tra xung quanh có gì nguy hiểm không để bảo vệ an toàn. Ở xưởng đã xảy ra sự cố, miếng gỗ trên cao lung lay và rơi vào đầu. May chỉ bị thương”, giáo viên kể lại.

 Đồ lót cũng phải theo quy định

Sau khi học về môi trường, đến giờ học an ninh, chúng tôi được đại diện bộ phận an ninh dạy cách cài đặt phần mềm SMS (phần mềm hỗ trợ tắt camera điện thoại cá nhân thay vì dán tem giấy hàng ngày). Theo đó, SMS chỉ cài đặt trên điện thoại do Samsung sản xuất và cài bằng mã số nhân viên. Sau khi cài đặt, công nhân đến gần nhà máy, phần mềm sẽ tự động bật bluetooth để tắt camera. Nếu ai không tắt camera, phần mềm sẽ tự động báo cho bộ phận an ninh xử lý.

Ngoài việc phải mặc đồng phục của công ty, giảng viên Mai Tuyết Hải – bộ phận an ninh của nhà máy còn dặn dò chúng tôi: “Để đỡ mất công kiểm tra an ninh ở cửa từ, các bạn nữ nên mặc áo không có gọng sắt. Mỗi năm công ty sẽ phát cho nữ công nhân 6 áo lót không gọng sắt. Nam công nhân sẽ được phát dây lưng”, giảng viên Hải nói.

Theo đại diện bộ phận an ninh của Samsung, một trong những quy định tuyệt đối của Samsung là: cán bộ, công nhân viên không được đăng bất cứ thông tin gì từ hình ảnh công ty, nhà xưởng, sản phẩm, linh kiện đến số tiền lương, thưởng… lên mạng xã hội như Facebook. Nếu đăng tải, người đăng lên sẽ bị bộ phận an ninh xử lý.

Tôi đi làm công nhân Samsung: Sự thật những tin đồn - ảnh 2
Nhà máy Samsung rộng hàng trăm hecta, hiện tại bộ phận môi trường vẫn bó tay với mùi bể phốt.

Tại xưởng sản xuất, có nhiều camera soi trực tiếp vào công nhân. Nếu công nhân nào ghét camera thì xin quản lý đổi vị trí làm việc, không tự ý xoay camera. Ở Samsung đã có trường hợp xoay camera vào tường, bị bộ phận an ninh phát hiện và sa thải.

“Chúng tôi gọi đây là “cái chết” ngu si nhất ở Samsung bởi không làm gì cả, chỉ xoay camera vào tường cũng bị sa thải”, chị Tuyết Hải nói.

Ngoài quy định trên, đại diện bộ phận an ninh cũng dặn dò thêm các ứng viên mới về việc tuân thủ đầy đủ quy định về đeo khẩu trang đảm bảo an toàn. Ở một số xưởng sản xuất, công ty phát cho nhân viên khẩu trang bảo hộ mà công nhân vẫn gọi là “mõm lợn”. Vì kích thước lớn, cồng kềnh, nhiều công nhân phàn nàn khó thở, không muốn đeo. Có bạn công nhân đeo khẩu trang này nhưng mệt nên tháo ra thở hoặc đeo thêm khẩu trang mỏng bên trong để không có mùi, khiến cho khẩu trang bảo hộ mất tác dụng.

“Các công ty khác trang bị trang phục bảo hộ cá nhân không bằng Samsung nhưng khi được trang bị cẩn thận thì công nhân lại nghĩ môi trường quá độc nên mới phải trang bị cẩn thận thế”, đại diện bộ phận an ninh cho biết.

Theo chị Tuyết Hải, khi công nhân xưởng sản xuất phản ánh có mùi khó chịu, bộ phận an ninh đến kiểm tra. Trong xưởng, công nhân của các dây chuyền đang làm việc say sưa, chúng tôi hỏi: đây là hoá chất gì? Công nhân trả lời “không biết nhưng chắc độc lắm”. Hỏi ai cũng trả lời như thế trong khi đó đi thêm vài bước thì có dán hướng dẫn sử dụng, tên hoá chất.

“Tôi chỉ mong các bạn nghĩ đến mình đầu tiên và kiểm tra vị trí làm việc. Nhỡ không may chỗ đó rò rỉ điện, giật chết mình thì sao? Tiếp theo hoá chất mình sử dụng là gì, để đeo găng tay khi dùng. Phải tìm vị trí có cây tắm, bình nhỏ mắt để sơ cứu khi bị hoá chất dính vào”, giảng viên dặn dò.

Sau những ngày training, chúng tôi chính thức xuống xưởng và hiểu thế nào là công nhân trong dây chuyền công nghiệp, hiện đại.

“Có thực tế là mùi bể phốt trong nhà máy vẫn còn. Chúng tôi đã xử lý nhưng không thể xử lý hết được, dù đã hút sạch và cho men vi sinh. Hút xong, chúng tôi cho silicon gắn chặt nhưng vẫn không hết mùi nên cả SEVT (Samsung Electronic Việt Nam Thái Nguyên) chưa xử lý được vấn đề đó”.

Đại diện bộ phận môi trường của Samsung nói với ứng viên xin làm công nhân

“Các công ty khác trang bị trang phục bảo hộ cá nhân không bằng Samsung nhưng khi được trang bị cẩn thận thì công nhân lại nghĩ môi trường quá độc nên phải trang bị cẩn thận thế”.

Đại diện bộ phận an ninh Samsung nói

Kỳ 4: Bên trong nhà xưởng

Công nhân bắt đầu những tháng ngày làm việc trong nhà xưởng với cường độ công việc 12h/ngày, làm liên tiếp 4 ngày liên tục (theo chế độ kíp) và nghỉ 2 ngày. Chúng tôi vẫn gọi đùa là “hành xác” trong nhà xưởng. Đó cũng là cái giá cho mức lương hấp dẫn mà nhiều người ao ước.

Bên trong nhà xưởng, công nhân làm việc với cường độ làm cao, áp lực.
Bên trong nhà xưởng, công nhân làm việc với cường độ làm cao, áp lực.

Bắt nhịp với nhà xưởng

Theo danh sách, tôi được phân công về xưởng cắt gọt kim loại (CNC). Nhà xưởng chia thành các dây chuyền. Có dây chuyền có rô bốt, có dây chuyền do công nhân đứng máy. Trước khi vào xưởng, mỗi công nhân được phát quần áo bảo hộ lao động, dép cao su. Dù đã quẹt thẻ từ tại cổng công ty nhưng trước khi vào bộ phận sản xuất, chúng tôi tiếp tục phải chấm vân tay tại cửa xưởng, cất toàn bộ đồ đạc, giày dép vào tủ đựng đồ và thay dép cao su. Rời tủ đồ, chúng tôi tiếp tục kiểm tra qua cửa từ trong nhà xưởng. Tại mỗi cửa từ có nhân viên an ninh túc trực với thiết bị điện tử cầm tay để kiểm tra. Cả nhà xưởng hàng chục nghìn công nhân nhưng không hề có thiết bị điện tử bị lọt vào hay lọt ra khỏi nhà máy.

Khu vực trước xưởng chật hẹp, trong lúc chờ các bộ phận nhận người, chúng tôi được yêu cầu ngồi tại cửa xưởng. Từng hàng máy CNC kéo dài đến khuất tầm mắt. Mỗi người phụ trách và vận hành lượng máy móc nhất định. 7h30 sáng, chúng tôi hòa vào dòng công nhân tấp nập đi bộ vào nhà xưởng cho kịp giờ nhận ca.

Tôi đi làm công nhân Samsung: Bên trong nhà xưởng - ảnh 1Công nhân nhà máy Samsung giờ làm việc.

Đúng 8h, tiếng chuông tan ca reo lên cũng là lúc trước mỗi cửa từ nhốn nháo. Những đôi mắt còn vẻ ngái ngủ xếp hàng vào ca. Những đôi mắt thâm quầng, trũng sâu sau một đêm làm việc 12 tiếng đồng hồ. Người tan ca lần lượt xếp hàng trước cửa từ, dấu hiệu mệt mỏi hiện rõ trên từng gương mặt. Suốt quá trình ngồi quan sát công nhân tan ca, tôi thấy khuôn mặt họ ánh lên nét vui sướng khi chuông tan ca vang lên từ những chiếc loa xung quanh nhà xưởng.

“Trong xưởng không được mang thiết bị điện tử, cũng chẳng có đồng hồ nên tôi chẳng biết được giờ giấc. Đèn nhà xưởng sáng 24/24, không kể ngày đêm, thời gian tính bằng số lượng sản phẩm làm ra. Chuông tan ca vang lên, tâm trí chúng tôi mới được thả lỏng bởi phải liên tục trông coi, tránh để ra sai sót nhưng phải đảm bảo đủ sản phẩm”, chị Nguyễn Thị Lan, công nhân tại xưởng của tôi kể.

Những ngày đầu tiên về dây chuyền, tôi được phân công đứng cùng với công nhân cũ để học cách vận hành máy móc. Dù giữa ca làm việc có thời gian nghỉ ăn ca, nghỉ giải lao, nhưng lần đầu tiên phải đứng trong một thời gian dài, chân tôi rã rời. Những ngày đầu tiên, thấy tôi có ý định bỏ việc, chị Lan khuyên: “Cố gắng làm đi em, ít hôm nữa, đứng máy nhiều chân sẽ quen. Làm kíp, lương có thể được 10 triệu, nghĩ đến lúc nhận lương mà cố gắng”. Đến đây tôi mới hiểu ý nghĩa của bài tập đứng lên ngồi xuống để luyện cơ chân bắt buộc trong quá trình đào tạo.

Trong nhà xưởng, mỗi công nhân như rô bốt, cách biệt với thế giới bên ngoài. Bốn bề chỉ tiếng máy móc chạy ầm ì, tiếng nước rửa, hoá chất chảy trong máy. Giờ ăn ca là lúc duy nhất chúng tôi được tiếp xúc với “thế giới bên ngoài”. Nhưng cả quãng đường đi ăn và khi trở về, công nhân không ai nói chuyện với ai lời nào. Họ lầm lũi cúi đầu vào chiếc điện thoại trên tay để lướt facebook, cập nhật cuộc sống thường ngày bên ngoài. Dù trên đường đi bộ luôn có cảnh báo không sử dụng điện thoại khi đi bộ để tránh nguy hiểm nhưng, dường như không có ai thực hiện.

Tôi đi làm công nhân Samsung: Bên trong nhà xưởng - ảnh 2
Công nhân ngủ gục trên xe buýt sau giờ làm.

 Đừng hy vọng có sự nuông chiều, cả nể

Sau những ngày đầu làm việc, tôi tạt sang phòng ký túc xá của chị Hoa – một công nhân đã làm việc ở Samsung gần 4 năm. Thấy tôi nhăn nhó phàn nàn về chân đau do chưa quen đứng máy, chị Hoa động viên: “Xưởng của em chỉ đau chân nhưng Leader (người quản lý dây chuyền – PV) dễ chịu là tốt rồi. Ở xưởng lắp ráp sản phẩm (Main), không chỉ mệt mà còn bị quát, mắng là chuyện thường ngày”.

Làm ở Samsung gần 4 năm, chị Hoa được xem là lão làng bởi rất nhiều thế hệ công nhân làm cùng chị đã rời bỏ vì không chịu nổi áp lực. “Chị làm ở đây suốt 4 năm nhưng khi chuyển sang xưởng Main, chị từng định nghỉ việc bởi công việc quá áp lực”, chị Hoa tâm sự.

Theo lời kể của chị Hoa, xưởng Main có đặc thù lắp ráp hoàn chỉnh sản phẩm nên bị áp định mức. Trong quá trình làm việc, công nhân bất cẩn có thể làm xước màn hình, lỗi camera…Cuối ngày số lượng sản phẩm không đủ định mức nhưng không có linh kiện thay thế. Thiếu định mức, Leader chỉ còn cách “trút giận” lên nhân viên.

“Chị nghĩ là do định mức lớn hơn sức làm của công nhân  nên mới dễ xảy ra lỗi. Ví dụ, 2 phút để lắp ráp hoàn chỉnh điện thoại, nhưng thời gian công ty chỉ có 1,5 phút, khiến công nhân làm vội dẫn đến lỗi sản phẩm”, chị Hoa bộc bạch.

Khoảng trời nào cho em?

Hôm ấy, tôi có việc phải về quê nên sáng sớm sau giờ tan ca, tôi ra bến xe buýt về quê chứ không đi bộ về ký túc xá như mọi lần. Tất cả công nhân trên xe buýt đều vừa tan ca đêm. Họ lặng lẽ tiến đến ghế ngồi còn trống, ngả ghế ra phía sau, cắm tai nghe vào điện thoại. Những đôi mắt thâm quầng, đờ đẫn nhìn bâng quơ đôi chút vào chiếc điện thoại rồi ngủ gục. Hơn 40 người trên chiếc xe lặng im, chìm dần vào giấc ngủ sau ca làm.

Những ngày trước, tan làm, tôi hoà vào dòng người trở về kí túc xá. Từ 7h-8h sáng và từ 5h-7h tối, khu nhà tắm ký túc xá luôn quá tải bởi công nhân tan ca trở về nhà. Cùng phòng với tôi là 4 công nhân đã làm việc hơn 2 năm ở Samsung. Họ đến từ nhiều tỉnh như Thanh Hoá, Nghệ An, Cao Bằng… Sau khi tắm rửa, họ lót dạ bằng chiếc bánh mỳ, hoa quả, chút giò nạc. Bánh mỳ mua từ chợ cóc bán gần cổng ký túc xá. Có người nhai trệu trạo đôi chiếc bánh quy cho xong bữa. Khoảng 11h trưa, họ ngủ vùi đến 18h mới trở dậy, thay quần áo chuẩn bị cho ca làm mới.

“Lúc đầu, tôi cũng cơm nước đầy đủ lắm nhưng nhiều hôm về muộn, hết giờ cơm trong căng tin, ăn ngoài thì tốn kém mà trong ký túc xá lại không được nấu cơm nên ăn tạm cho qua bữa. Ăn mãi rồi cũng quen”, Ngọc, cô công nhân đã làm tại Samsung gần 3 năm vừa nhai chiếc bánh quy, vừa kể.

Ngọc năm nay đã 30 tuổi. Cuộc sống quanh quẩn với nhà máy rồi trở về ký túc xá. Khi bạn bè nhắn tin nói chuyện thì Ngọc vào ca làm. Ban ngày bạn bè rảnh rỗi cũng là lúc Ngọc ngủ vùi để bù lại sức lao động cho đêm hôm sau. “Công ty toàn con gái, tôi cũng chẳng có thời gian ra ngoài tiếp xúc với bạn trai nào. Thôi cứ cố làm vài năm để nuôi xong cậu em học đại học rồi tính tiếp chuyện chồng con”, Ngọc tâm sự.

Do đặc thù làm việc ca kíp, ngày đêm luân phiên nhau nên trước mỗi phòng ở và đầu dãy ký túc xá đều treo biển “giữ yên lặng”. Nơi vui nhộn nhất ký túc xá là phòng giải trí với tivi, bàn ăn, vài lọ hoa trang trí. Một phòng máy tính với một số công nhân tranh thủ học tiếng Hàn cùng mong ước có ngã rẽ tốt hơn khi chia tay nơi này…

(Tên nhân vật trong bài đã được thay đổi)

“Xưởng của em chỉ đau chân nhưng leader (người quản lý dây chuyền – PV) dễ chịu là tốt rồi. Ở xưởng lắp ráp sản phẩm (Main), không chỉ mệt mà còn bị quát mắng là chuyện thường ngày”.

Nguyễn Thị Hoacông nhân xưởng Main của Samsung

Đại diện của Samsung lên tiếng

Sau khi báo Tiền Phong đăng tải loạt bài “Tôi đi làm công nhân Samsung”, đại diện Cty TNHH Samsung Electronics Việt Nam đã đến làm việc với báo Tiền Phong về những thông tin đăng tải. Theo đại diện Samsung, việc xuất hiện mùi hôi thối trong nhà máy do số lượng suất ăn quá lớn (trên 160.000 suất ăn/ngày) nên phát sinh mùi thực phẩm. Đối với mùi bể phốt trong nhà máy do xe hút bể phốt phát tán mùi ra không khí trong quá trình hút chất thải và Samsung chưa giải quyết được vấn đề này.

Liên quan tới phản ánh của công nhân về những hình phạt trong quá trình đào tạo, Samsung cho rằng, đó là các số hoạt động về thể lực để học viên hiểu thêm về ý nghĩa cũng như tinh thần làm việc tập thể. Bởi nhân viên mới của Samsung đến từ nhiều địa phương khác nhau, tính cách, nếp sống, thói quen khác nhau và sau bài học giúp họ làm việc, gắn bó mật thiết với nhau trong công việc.

Đại diện Samsung cũng khẳng định, công ty nghiêm cấm hành vi vi phạm quyền con người như chửi mắng, lăng mạ nhân viên. Mọi hành vi ứng xử không đúng chuẩn mực đều sẽ xử lý nghiêm khắc. Đối với những nhân viên mới mắc lỗi đều được cấp quản lý hướng dẫn, đào tạo. Tuy nhiên, trong quá trình làm việc, khi nhân viên làm việc riêng, không tập trung dẫn đến kết quả công việc không đạt chất lượng, cấp quản lý sẽ nhắc nhở và phê bình.

Theo Tiền Phong
Chuyên mục: CUỘC SỐNG, KINH DOANH


Viết bình luận


ĐỐI TÁC